Papież Leon XIV wydał encyklikę o AI. "Przeżywamy zmianę epoki"

Papieskie przesłanie zawarte w "Magnifica Humanitas" poświęcone jest refleksji nad wpływem rozwoju technologicznego na ludzkość. Po raz pierwszy w historii wiodącym tematem dokumentu papieskiego nauczania stała się AI.

"The Guardian" ocenia, że to dokument na czasie, bo "technologiczny wyścig zbrojeń, lekkomyślna pycha, pogoń za zyskiem oraz brak odpowiedzialności takich postaci jak Elon Musk stanowią zagrożenie dla wspólnego dobra". Dziennik podkreśla też, że choć encyklika pisana jest z perspektywy teologicznej, to trafić może do ludzi niewierzących. "Za przesłaniem »człowieczeństwo przede wszystkim« może opowiedzieć się także świecki świat" - czytamy w komentarzu.

W encyklice papież podkreśla, iż trzeba bronić interesów ludzkości przeciwko "groźbie dystopii, w której role społeczne dużych grup ludzi przejmują maszyny". Leon XIV wezwał rządy do spowolnienia tempa rozwoju i wprowadzenia ścisłych regulacji w tym zakresie, ostrzegając, że systemy te rozpowszechniają dezinformację, sprzyjają konfliktom i grożą poprowadzeniem świata na ścieżkę niekończącej się wojny.

Pierwszy papież pochodzący ze Stanów Zjednoczonych myśli zawarte w przesłaniu przekazał także podczas wydarzenia w Watykanie, którego gościem był m.in. Chris Olah, współzałożyciel Anthropic, jednej z czołowych firm zajmujących się sztuczną inteligencją na świecie.

Leon XIV w "Magnifica Humanitas" pisze: "Nowe technologie otwierają horyzont rozciągający się w kierunkach, których – choć możemy się domyślać – nie jesteśmy jeszcze w stanie w pełni przewidzieć. To sprawia, że trudniej jest ocenić ich wpływ oraz długofalowe skutki dla godności osoby i dobra wspólnego. Konieczne jest przyjęcie odpowiednich narzędzi normatywnych, zdolnych strzec sprawiedliwości i ograniczać wypaczające skutki władzy technologicznej".

Papież nie uważa rozwoju technologicznego za sam w sobie negatywny – wprost przeciwnie – technika jest "od samego początku wpisana w nasze dzieje jako działalność głęboko ludzka, związana z autonomią i wolnością człowieka".

"Niegdyś to przede wszystkim państwa prowadziły i ukierunkowywały innowacje. Dziś natomiast głównymi motorami rozwoju są podmioty prywatne, często ponadnarodowe, dysponujące zasobami i zdolnością oddziaływania większymi niż wiele rządów. Władza technologiczna przybiera zatem nowe oblicze, w przeważającej mierze "prywatne", a przez to jest jeszcze trudniejsza do rozeznania, uporządkowania i ukierunkowania ku dobru wspólnemu" – pisze Ojciec Święty.

Encyklika papieska podkreśla, że znajdujemy się w swoistej "zmianie epoki", podczas której "większość osób pozostaje w oczekiwaniu, przygląda się z oddalenia i po prostu ma nadzieję, że wszystko ułoży się dobrze".

Leon XIV ostrzega przed "syndromem wieży Babel", polegającym na "jednolitości spłaszczającej różnice oraz na roszczeniu do jednego języka – także cyfrowego – zdolnego przełożyć wszystko, nawet tajemnicę osoby, na dane i wydajność".

"Na tym polega niebezpieczeństwo dehumanizacji – budowania przyszłości z wyłączeniem Boga i zredukowania drugiej osoby do roli środka – pokusy dawnej i wciąż nowej, która dziś przybiera również oblicze techniczne" – głosi papieskie przesłanie zawarte w "Magnifica Humanitas".

O sztucznej inteligencji papież pisze: nie ma ciała, doświadczenia, nie czuje radości i bólu; nie wie, czym jest miłość, praca, przyjaźń i odpowiedzialność i nie ma świadomości moralnej; nie ocenia dobra i zła i nie bierze na siebie ciężaru konsekwencji decyzji. AI nie przebacza ani nie jest wierna, nie dojrzewa i nie doświadcza tak, jak człowiek.

Dlatego wymaga od nas podejścia "trzeźwego i czujnego" – pisze papież. "W przypadku użycia osobistego należy zwrócić szczególną uwagę na trzy aspekty: łatwość uzyskania wyniku, wrażenie obiektywności oraz symulację komunikacji ludzkiej" – radzi.

"Szybkość i prostota, z jakimi można uzyskać wskazówki, złożone opracowania, treści medialne oraz formy konkretnej pomocy upraszczają nasze życie, mogą jednak także przyzwyczajać nas do zbyt daleko idącego delegowania zadań i do szukania gotowych odpowiedzi, osłabiając osobisty osąd i kreatywność" – czytamy w dokumencie.

W ocenie biskupa Rzymu w przypadku debaty o AI "domagać się roztropności, wnikliwej weryfikacji, a niekiedy nawet spowolnienia we wdrażaniu sztucznej inteligencji nie znaczy być przeciwnikiem postępu, lecz wyrażać odpowiedzialną troskę o rodzinę ludzką".

"Nie możemy ograniczać się do postulowania moralizacji maszyny, tak zwanego "dostosowania" (alignment) AI do wartości ludzkich, nie mając odwagi postawić jeszcze jednego warunku: możliwości dyskutowania o kodeksie etycznym (…). W przeciwnym razie ci, którzy kontrolują AI, narzucą własną wizję moralną, która stanie się niewidzialną infrastrukturą systemów. Niezbędne jest, by korzystaniu z AI – zwłaszcza wtedy, gdy dotyczy ona dóbr publicznych i praw podstawowych – towarzyszyły jasne kryteria i skuteczne mechanizmy kontroli" – postuluje papież.

Wiele miejsca Leon XIV poświęcił także zagrożeniom związanym z wykorzystaniem systemów AI do zdobywania władzy. Dlatego, w jego ocenie, potrzeba "rozbroić" sztuczną inteligencję.

"Rozbroić AI znaczy wyrwać ją z logiki zbrojnej rywalizacji, która dzisiaj nie jest już wyłącznie militarna, lecz także ekonomiczna i poznawcza (...) Rozbroić znaczy zerwać tę równoznaczność między potęgą techniczną a prawem do rządzenia. Rozbroić nie znaczy wyrzec się technologii, lecz nie dopuścić, by zapanowała nad tym, co ludzkie" – wymienia papież.

"Zagrożenie nie polega jedynie na tym, że niektóre technologie mogą być źle używane, lecz na tym, że paradygmat technokratyczny, w którym jesteśmy zanurzeni, wzmocniony przez rewolucję cyfrową i AI, sprawia, iż za słuszną i normalną zaczyna uchodzić wizja antyludzka, wedle której pełnia życia miałaby polegać na tym, by więcej posiadać, zmniejszać kruchość, eliminować to, co nieprzewidywalne, i wszystko kontrolować. Gdy wydajność staje się miarą wartości, człowiek ulega pokusie myślenia o sobie bardziej jako o projekcie, który należy zoptymalizować, niż jako o stworzeniu powołanym do relacji i komunii" - uwrażliwia Leon XIV w swojej encyklice.

Źródło części tekstu: PAP