To może być jedna z najbardziej zaskakujących diagnoz dotyczących finansów Polaków w ostatnich latach.
Pieniądze dopiero na siódmym miejscu. Ale bez nich nie ma niczego
W rankingu najważniejszych wartości życiowych pieniądze zajmują siódme miejsce. Wyżej – co oczywiste - są zdrowie, rodzina, stabilność życiowa, bezpieczeństwo, miłość i uczciwość. Problem w tym, że każda z tych wartości "kosztuje".
Jak pokazuje raport syndykatowy IQS "KASA. Pieniądze lubią ciszę", pieniądze nie są dla Polaków celem samym w sobie. Są warunkiem realizacji wszystkiego, co uznają za naprawdę ważne. Bez finansowego zaplecza trudno mówić o zdrowiu, poczuciu bezpieczeństwa czy spokojnym życiu rodzinnym.
Nie chcemy luksusu. Chcemy świętego spokoju
Gdy zapytano Polaków, czego oczekują od pieniędzy, odpowiedzi nie pozostawiały złudzeń.
57 proc. wskazało bezpieczeństwo i stabilizację, 38 proc. - spokój na co dzień, a 34 proc. - wolność i niezależność.
Na drugim końcu znalazły się odpowiedzi, które zwykle dominują w stereotypowych wyobrażeniach o bogactwie. Zaledwie 3 proc. respondentów oczekuje od pieniędzy władzy i silnej pozycji społecznej, 2 proc. bycia "kimś na poziomie", a tylko 1 proc. z robieniem wrażenia na innych.
Wnioski są jednoznaczne: Polacy marzą o tym, aby nie martwić się wysokością kolejnego rachunku za prąd i aby rosnące koszty życia, nie spowodowały utraty kontroli nad własnym życiem.
– Od lat sprzedajemy aspirację i lifestyle. Tymczasem, w kontekście tych danych, mówienie językiem ulgi i stabilizacji zamiast ambicji jest bardziej zasadne – komentuje Beata Sadowska, PR & Marketing Director w IQS.
Wolność finansowa? Każde pokolenie rozumie ją inaczej
Wolność finansową najczęściej definiujemy jako brak długów, kredytów i zobowiązań (48 proc.). Dla wielu równie ważna jest możliwość życia bez konieczności analizowania każdego wydatku (38 proc.) oraz stan, w którym nie trzeba nieustannie myśleć o pieniądzach (28 proc.).
Co ciekawe, każde pokolenie ma własną definicję finansowej wolności. Dla przedstawicieli Gen Z jest nią przede wszystkim własne mieszkanie lub dom. Millenialsi patrzą na swoją sytuację zawodową, rozmyślając nad tym, jak pracować z wyboru, a nie finansowej konieczności. Baby Boomers i Gen X marzą o poczuciu bezpieczeństwa na wypadek nieprzewidzianych sytuacji. Najstarsi respondenci najczęściej mówią po prostu o życiu bez ciągłego myślenia o finansach.
– Polska wolność finansowa to nie wolność "do" bogactwa czy luksusu. To wolność "od" długu i bezustannego liczenia - zauważa Tomasz Baniak, Senior Research Manager w IQS.
Co drugi Polak żyje w finansowym napięciu
Najbardziej niepokojące dane dotyczą codziennego stresu związanego z pieniędzmi.
Raport IQS pokazuje, że aż 45 proc. Polaków często lub bardzo często stresuje się swoją sytuacją finansową. Najmocniej problem odczuwają Millenialsi (55 proc.). Najrzadziej o takim stresie mówią Baby Boomers (31%).
Choć inflacja i rosnące koszty życia pozostają wspólnym mianownikiem dla wszystkich grup, konkretne lęki są już różne. Baby Boomers obawiają się przede wszystkim wydatków zdrowotnych. Pokolenie X boi się utraty pracy. Millenialsi wskazują długi i raty kredytów. Najmłodsi najczęściej obawiają się, że ich standard życia będzie się pogarszał, a marzenie o własnym mieszkaniu pozostanie poza zasięgiem.
Polacy są szczęśliwi nie wtedy, gdy mają więcej (pieniędzy), tylko wtedy, gdy mają mniej (problemów)
Być może najbardziej przewrotny wniosek z badania dotyczy satysfakcji finansowej.
Pieniądze są źródłem satysfakcji dla 36 proc. Polaków. Co daje satysfakcję w kontekście pieniędzy? Nie status i nie prestiż. Polacy nie definiują finansowego sukcesu przez nadmiar, tylko przez brak zagrożeń.
Najczęściej wskazywane źródła satysfakcji finansowej to bezpieczeństwo finansowe, brak zadłużenia oraz możliwość zaspokajania codziennych potrzeb bez stresu.
Ostrożni wobec pieniędzy, odważni w ocenianiu innych
Badanie "KASA. Pieniądze lubią ciszę" pokazuje jeszcze jeden ciekawy paradoks.
Sami siebie Polacy opisują jako oszczędnych, ostrożnych i odpowiedzialnych finansowo. Jednocześnie u innych najbardziej podziwiają przedsiębiorczość, zaradność i gotowość do podejmowania ryzyka.
Według autorów badania to efekt doświadczeń kolejnych pokoleń. Transformacja ustrojowa, kryzys finansowy, pandemia, inflacja czy kryzys mieszkaniowy sprawiły, że ostrożność stała się nie tyle cechą charakteru, ile mechanizmem obronnym.
Dlatego pieniądze w Polsce coraz rzadziej są opowieścią o bogactwie, a coraz częściej stają się opowieścią o bezpieczeństwie.
I właśnie dlatego, choć w deklaracjach zajmują dopiero siódme miejsce wśród życiowych wartości, w praktyce okazują się fundamentem niemal wszystkich pozostałych.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, jak cztery pokolenia Polaków o pieniądzach myślą, jak zarabiają, ogarniają, wydają, oszczędzają i inwestują, zapraszamy do wysłuchania serii podcastów, w których dane z badania IQS "KASA. Pieniądze lubią ciszę" konfrontowane są z perspektywą firm działających bezpośrednio na rynku konsumenckim i finansowym.
1) O zachowaniach zakupowych, psychologii promocji i czterech kodach konsumenta z gościnnym udziałem Marcina Lenkiewicza, Wiceprezesa i Członka Zarządu BLIX.
2) O emocjach, wartościach i pieniądzach w relacjach z przedstawicielkami mBanku - Karoliną Kozłowską - Wicedyrektor Wiedzy o Klientach oraz Magdaleną Kalską - Market Research Expert.
3) O oszczędnościach, inwestycjach i emeryturze z Renatą Wanat - Szelenbaum, członkiem zarządu PKO TFI.
Tutaj uzyskasz dostęp do podcastów.
*"KASA. Pieniądze lubią ciszę" to badanie syndykatowe firmy IQS poświęcone napięciom, praktykom i strategiom związanym z codziennym życiem finansowym czterech pokoleń Polaków (Baby Boomers, Gen X, Gen Y, Gen Z) – zrealizowane w lutym 2026 roku, w oparciu o wywiady ilościowe zbierane techniką CAWI, na ogólnopolskiej, reprezentatywnej próbie N=1200 dorosłych Polek i Polaków (próba reprezentatywna ze względu na płeć, wiek, wykształcenie, województwo oraz klasę wielkości miejscowości zamieszkania). Częścią projektu było również badanie jakościowe, w którym przeprowadzono 12 pogłębionych wywiadów indywidualnych (IDI online) z uczestnikami badania ilościowego.
