20 lat po katastrofie w Halembie. "'Fakty' leciały, a ja musiałem opowiadać, opowiadać, opowiadać"

Jerzy Korczyński miał utrzymać antenę przez co najmniej pół godziny. Tomasza Niecia zawrócono z drogi do domu. Pod kopalnią mieszkańcy otaczali reporterów, żeby usłyszeć najnowsze informacje. W Radiu Katowice wszystkie telefony były zajęte. Dziennikarze wspominają noc, w której 23 górników zginęło w katastrofie Halemby.

Kinga Walczyk
Kinga Walczyk
Udostępnij artykuł:
20 lat po katastrofie w Halembie. "'Fakty' leciały, a ja musiałem opowiadać, opowiadać, opowiadać"
montaż: WM
Fot. Tomasz Ciesielski

21 listopada 2006 roku Jerzy Korczyński miał już wychodzić z katowickiej redakcji TVN24. Zwykle kończył pracę około siedemnastej, osiemnastej. Tego dnia został dłużej. Przed dziewiętnastą do wydawcy zadzwonił telefon. W kopalni Halemba w Rudzie Śląskiej doszło do wybuchu metanu. Z ludźmi na dole nie było kontaktu. Nikt nie wiedział, ilu górników znalazło się w zagrożonym rejonie.

Korczyński w biegu wszedł na żywo do głównego wydania "Faktów". Chwilę później dostał kolejne zadanie: przejąć antenę TVN24 i mówić, dopóki nie skończą się "Fakty" i w studiu nie pojawi się następny prezenter. Co najmniej pół godziny. Nie było nikogo, kto mógłby go zastąpić.

– Byłem jak w amoku. Pamiętam adrenalinę, ale też poczucie odpowiedzialności. "Fakty" leciały, a ja musiałem opowiadać, opowiadać, opowiadać – wspomina.

Do wybuchu doszło około 16:30, na głębokości 1030 metrów. Eksplozja metanu wywołała kolejną eksplozję pyłu węglowego. Górnicy demontowali sprzęt z likwidowanej ściany wydobywczej. Zginęły 23 osoby. Piętnaście pracowało dla zewnętrznej firmy Mard. Akcję ratunkową przerywano z powodu zagrożenia metanowego. Reporterzy przez wiele godzin wracali na antenę z pojedynczymi informacjami. O tym, co działo się pod ziemią, wiedzieli niewiele.

Nie wiadomo, co dzieje się na dole

– Mogłem wyjaśnić, jak zwykle wygląda akcja ratunkowa: jak pracuje zastęp, do czego potrzebni są specjaliści badający atmosferę w wyrobisku i dlaczego górnicy muszą się zmieniać. Mogłem też wytłumaczyć różnicę między zawałem a wybuchem metanu. Dla widza spoza Śląska nie zawsze było to oczywiste – mówi Korczyński.

Miał już doświadczenie z Halembą. Kilka miesięcy wcześniej – w lutym – pojechał tam po informacji, że pod ziemią może znajdować się poszukiwany od kilku dni górnik. Zbigniew Nowak przeżył. Na pomoc czekał 111 godzin. Ratownicy przedzierali się do niego metr po metrze.

Później Korczyński pytał ich, jak można przez kolejne dni szukać człowieka, którego szanse na przeżycie wydają się znikome: – Przypominali mi właśnie Nowaka. Przy nim też mówiono, że nie ma szans. A jednak dotarli do niego żywego. "Zawsze idziemy po żywego" – tę zasadę mogłem przybliżyć widzom TVN24 w listopadowy wieczór.

Górniczego świata uczył się jako młody reporter lokalnego radia. Zjeżdżał pod ziemię z kamerą i bez niej. Potrzebował kilku zjazdów, żeby oswoić hałas, temperaturę i wilgoć. Z czasem przestał słyszeć wyłącznie huk maszyn. Zaczął dostrzegać szczegóły i normalnie rozmawiać przy pracującym taśmociągu.

W styczniu 2006 roku relacjonował też akcję ratunkową po katastrofie hali Międzynarodowych Targów Katowickich. Doświadczenie z pracy z ratownikami przydało się kilka miesięcy później. Jak mówi, pomogło mu "utrzymać antenę".

Marek Sygacz, ówczesny śląski korespondent "Wydarzeń" Polsatu, górniczego języka uczył się w domu. Ojciec i dziadek całe życie pracowali w kopalni. Kiedy czegoś nie rozumiał, tłumaczyli mu "z polskiego na nasze".

Reporter na Śląsku latami uczy się, jak opowiadać o tym, co dzieje się pod ziemią. Trzeba umieć wytłumaczyć widzowi, czym wstrząs różni się od tąpnięcia, czym jest zawał, czym zapalenie metanu różni się od wybuchu. Nawet słowo "kombajn" znaczy w kopalni coś zupełnie innego niż na polu – wyjaśnia Sygacz.

Marek Sygacz
ówczesny śląski korespondent "Wydarzeń" Polsatu

Sygacz relacjonował wcześniej katastrofę w kopalni Jas-Mos. Wiedział, czego spodziewać się pod Halembą: przyjeżdża się na miejsce, ale nie można zobaczyć, co stało się na dole. Są rodziny, ratownicy, przedstawiciele kopalni. Ktoś wychodzi z komunikatem, ktoś inny przekazuje zasłyszane informacje. Z tego trzeba złożyć obraz wydarzeń.

Miasteczko dziennikarskie i zbierający się ludzie

Tomasza Niecia, reportera "Aktualności" TVP3 Katowice, informacja o wybuchu zastała w drodze do domu. Zawrócono go do Rudy Śląskiej.

– Przed Halembą z operatorem i kierowcą spędziliśmy całą noc. Rano oddałem nagrania, poszedłem spać, a wieczorem wróciłem przed kopalnię. Trzeciego dnia pojechałem na wejście na żywo do Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego w Bytomiu – wspomina.

Przez kolejne godziny ekipa nagrywała ratowników, rodziny, związkowców, przedstawicieli kopalni i Kompanii Węglowej. Były konferencje prasowe i kolejne wejścia na żywo innych reporterów.

Halemba stoi w pobliżu bloków. Nieć pamięta, że gdy wychodził przed kamerę, wokół reportera zbierali się mieszkańcy. Słuchali tego, co mówi na antenie.

– Wielu ludzi z osiedla pracowało w Halembie. Ci, którzy przyszli pod bramę, liczyli, że z relacji dowiedzą się czegoś o sąsiadach. Czasem stali więc tuż obok człowieka, którego za chwilę słyszała reszta kraju, i czekali na te same słowa – opowiada Nieć.

Łukasz Kałuża, reporter Radia Katowice, miał wtedy 27 lat. W dniu wybuchu miał akurat dyżur. Telefony zajęte, informacje szczątkowe. A każdą trzeba było sprawdzić.

Wiedział, kto może słuchać jego serwisów: ktoś czekający na wiadomość o mężu, ojcu albo synu. – Ustalanie faktów, potwierdzanie szczątkowych informacji, wszystkie telefony zajęte, a tu liczy się każda minuta, żeby jak najszybciej podać sprawdzone informacje. Chodzi przecież o zdrowie i życie bliskich, którzy mogą właśnie słuchać naszych serwisów informacyjnych – wspomina.

Dla Kałuży był to drugi tak dramatyczny dyżur w 2006 roku. Wcześniej relacjonował katastrofę hali MTK.

Myśleliśmy wtedy, że limit tragedii został wyczerpany. Stało się jednak inaczej.

Łukasz Kałuża
reporter Radia Katowice

Wojciech Janocha z TVP3 Katowice też tego dnia miał dyżur. Z ośrodka do kopalni było około 20 kilometrów. Pierwsze ekipy mogły dotrzeć na miejsce w ciągu pół godziny.

– Nie pamiętam już, kto ruszył pierwszy. Pamiętam za to, że w pierwszą noc właściwie nie odchodziłem spod kopalni, a przez następne dni reporterzy zmieniali się tam przez całą dobę – mówi Janocha.

Przed bramą szybko powstało miasteczko dziennikarskie. Pojawiły się prowizoryczne namioty i wozy satelitarne. W światłach pojazdów widać było ratowników, karetki, bliskich górników i kolegów z innych zmian.

– Przed bramą ciągle coś się działo. Samej akcji nie było widać – wspomina Janocha.

Dużo pytań, mało odpowiedzi

Przedstawiciele kopalni i Kompanii Węglowej wychodzili do dziennikarzy, kiedy pojawiały się nowe informacje. Szybko potwierdzono wybuch metanu. Ale nie było wiadomo, jaka jest skala katastrofy. Reporterzy nie wiedzieli jeszcze o eksplozji pyłu węglowego.

Nieć pamięta krzyczące kobiety, które pod bramą próbowały dowiedzieć się, co stało się z ich bliskimi. Obsługiwał tej nocy kilka konferencji prasowych.

– To, że przed kamerami regularnie pojawiał się ktoś z komunikatem, nie znaczyło, że rodziny dostawały odpowiedź na pytanie, które było dla nich najważniejsze – mówi Nieć.

Sygacz zauważa, że kopalnia jest strukturą silnie zhierarchizowaną. Informacje najpierw przekazują dozór, dyrekcja i zarząd spółki. Dopiero później odzywają się ludzie, którzy coś widzieli lub wiedzą.

– Dziennikarze mieli pod ręką komunikat, ale nie mogli samodzielnie sprawdzić, co rozgrywa się w wyrobisku – zapamiętał.

Granica była dosłowna. Wszystkie ekipy stały na placu przed główną bramą. Za nią nie można było przejść. Czasem reporterzy widzieli tylko autobus wiozący ratowników.

Korczyński pamięta też wejście na żywo z ówczesnym premierem Jarosławem Kaczyńskim, który przyjechał na Śląsk jeszcze w dniu wybuchu. Od niego usłyszał część informacji, których wcześniej nie przekazano ekipom.

Reporterzy TVN24 zmieniali się na antenie. Jedno wejście trwało pięć minut, inne siedem, czasem dłużej, jeśli pojawiał się gość. Nawet po wydobyciu wszystkich ciał ekipy nadal stały pod kopalnią i nadawały.

Kable, wozy satelitarne i kartki na podłodze

Pod Halembę szybko dotarł wóz satelitarny Polsatu. Przy styczniowej katastrofie hali MTK Sygacz i operator mieli znacznie trudniejsze zadanie. Reporter nadawał przez telefon, a nagrania trzeba było przesyłać za pośrednictwem radiolinii TVP.

W Warszawie zapadła też decyzja o wyjazdowym wydaniu "Wydarzeń". Nie było jeszcze stacji Polsat News. Trzeba było sprowadzić ekipę i sprzęt, przygotować miejsce do prowadzenia programu i nadać główne wydanie spod kopalni.

Pracownicy TVN-u przywieźli własne wyposażenie. Pod Halembą powstało plenerowe studio "Faktów". Nad placem pracowała kamera na wysięgniku.

Na ziemi przeszkadzały kable. Kamery były połączone przewodowo z wozami transmisyjnymi. Technicy rozwijali metry przewodów, o które łatwo było się potknąć.

– Po pewnym czasie człowiek uczył się chodzić po placu tak samo, jak uczył się pracować z mikrofonem w hałasie – mówi Korczyński.

W redakcji TVP Katowice trwała równoległa operacja. Nagrania trzeba było rozdzielać między anteny w Katowicach i Warszawie. Materiały napływały bez przerwy.

– Pamiętam zeszyty i kartki rozłożone na podłodze: kto co nagrał, gdzie to wysłać? Relacjonowaliśmy wydarzenia spod kopalni, a równolegle nagrywaliśmy rozmowy z ratownikami, ekspertami i przedstawicielami Wyższego Urzędu Górniczego. Tych nagrań było mnóstwo – wspomina Janocha.

W radiu technicznie zmieniło się mniej. Kałuża już wtedy mógł połączyć się bezpośrednio z rozgłośnią i przesłać materiał. Ale zmienił się cały medialny obieg informacji. Dziś do relacji dochodzą zdjęcia, transmisje i materiały publikowane w mediach społecznościowych.

– Wtedy nikt nie czekał na komunikaty pojawiające się w serwisie X. Wszyscy czekaliśmy przed kopalnią – mówi Kałuża.

Środek nocy, cisza i tylko płacz

Najtrudniejszy moment? Kałuża pamięta wywieszenie listy osób, które mogły znajdować się w rejonie wybuchu. Rodziny czekały na nazwiska. Reporterzy stali obok. Rozpacz. Czyjś świat się właśnie kończy.

Korczyński zapamiętał publiczne odczytywanie nazwisk. Ludzie czekali, czy bliski znajdzie się wśród tych, którzy wyjechali na powierzchnię, czy wśród tych, z którymi wciąż nie ma kontaktu.

Pamiętam kobiety, które łapały się za twarz. Pracowałem po kilkanaście godzin, wciąż na adrenalinie. Po Halembie normalnie chodziłem do pracy, ale dochodziłem do siebie przez wiele dni.

Jerzy Korczyński
reporter TVN24

Janocha widział ludzi, którzy sami chcieli rozmawiać z reporterami. Jedni właśnie dowiedzieli się o śmierci bliskich, inni wciąż czekali na informacje. Niektórzy zwyczajnie potrzebowali rozmowy.

Z czasem władze kopalni zgromadziły rodziny w jednym miejscu. Bliscy czekali w stołówce i tam w pierwszej kolejności otrzymywali informacje.

Nieć pamięta jedną z nocy, gdy dotarła wiadomość o odnalezieniu kolejnych ciał: – Środek nocy, cisza i tylko płacz. To się pamięta długo.

Pytania o przyczyny

Późniejsze katastrofy pokazały, że sposób komunikowania się kopalń z dziennikarzami może wyglądać inaczej. Nieć wspomina rozmowę z prezesem spółki podczas relacji z katastrofy w kopalni Borynia. Tuż przed wejściem na żywo usłyszał: "Tu nie będzie Halemby". Prezes zapowiadał regularne informacje o przebiegu akcji.

Korczyński pamięta akcję, podczas której dziennikarzy zaproszono do sali konferencyjnej. Pokazano im plan wyrobiska, wyjaśniono, gdzie pracują ratownicy. Kolejni specjaliści, w tym odpowiedzialni za wentylację, tłumaczyli sytuację na dole. Ustalono też godziny następnych briefingów, nawet jeśli nie pojawiały się nowe informacje.

Reporterzy nie musieli już przez wiele godzin czekać na przypadkowy komunikat i wypełniać ciszę domysłami.

Zmieniało się również podejście do rodzin. Bliscy górników coraz częściej otrzymywali osobne miejsce i pomoc psychologiczną. Informacja o śmierci miała trafiać najpierw do nich, a dopiero później do mediów.

Po zakończeniu akcji ratunkowej zmieniły się też pytania reporterów. Trzeba było wyjaśnić, co górnicy robili w wyrobisku. "Rabowanie" oznaczało w tym przypadku odzyskiwanie sprzętu: demontaż obudów i maszyn, które można było wykorzystać ponownie. Pojawiały się pytania o warunki pracy, decyzje i zabezpieczenia.

Nieć pamięta, że po wizji lokalnej ówczesny prezes Wyższego Urzędu Górniczego powiedział krótko, że tak robót górniczych się nie prowadzi. Wcześniej do reporterów docierały sygnały o możliwych nieprawidłowościach. Sprawa wracała później w ustaleniach instytucji, postępowaniach i procesach.

Dla Sygacza Halemba stała się punktem odniesienia przy kolejnych katastrofach w kopalniach.

Rok 2006 był dla śląskich reporterów wyjątkowo trudny. Najpierw katastrofa hali MTK, potem Halemba. Przy pierwszej dochodzili mróz, ranni przewożeni do różnych szpitali i konieczność pracy w kilku miejscach jednocześnie. Przy drugiej wszystkie ekipy skupiały się wokół jednego placu. Najważniejsza część akcji pozostawała jednak poza ich wzrokiem.

Reportera w takiej sytuacji niesie adrenalina. Dużo się dzieje, człowiek robi wszystko, żeby zdobyć jak najlepsze informacje, nagrać wypowiedzi i pokazać, co dzieje się na miejscu. Ale czy można być gotowym na spotkanie z ludźmi, którzy przeżywają taką traumę? Nie sądzę.

Tomasz Nieć
reporter "Aktualności" TVP3 Katowice

Katastrofy z 2006 roku przypadły na czas, gdy dziennikarstwo informacyjne przyspieszało. Telewizje uczyły się wielogodzinnych relacji, na ekranach pojawiały się paski, portale ścigały się w publikowaniu informacji. Wydarzenia rozgrywające się pod ziemią na Śląsku stawały się wiadomościami dla całej Polski.

Dziś obraz można przesłać niewielkim urządzeniem przez sieć komórkową. Kamera nie musi być połączona kablem z wozem transmisyjnym. Reporter nie musi jechać na drugi koniec miasta, żeby wysłać nagranie.

Ale gdyby znów doszło do takiego wybuchu, Sygacz w pierwszych godzinach stanąłby w tym samym miejscu co dwadzieścia lat temu.

Przed bramą kopalni. I czekałby na wiadomość spod ziemi.

Mediateka — katalog branżowych firm

NAJNOWSZE WIADOMOŚCI

W sklepach CCC i HalfPrice coraz więcej subskrybentów. Premiera w kolejnych krajach

W sklepach CCC i HalfPrice coraz więcej subskrybentów. Premiera w kolejnych krajach

CBOS zbadał "dietę medialną" Polaków. Sociale wygrywają, ale nieznacznie

CBOS zbadał "dietę medialną" Polaków. Sociale wygrywają, ale nieznacznie

Znany nadawca chce przyspieszonego wyłączenia naziemnej telewizji cyfrowej

Znany nadawca chce przyspieszonego wyłączenia naziemnej telewizji cyfrowej

Skydance łączy studia telewizyjne. Pracują też dla Prime Video i Netfliksa

Skydance łączy studia telewizyjne. Pracują też dla Prime Video i Netfliksa

Kanały newsowe właściciela TVN w przyszłości mogą współpracować

Kanały newsowe właściciela TVN w przyszłości mogą współpracować

KRRiT stwierdziła kryptoreklamę w Republice. Będzie kara za zegarki?

KRRiT stwierdziła kryptoreklamę w Republice. Będzie kara za zegarki?