– Zawsze mam wrażenie, że każda moja książka jest niedopisana, że gdybym posiedział jeszcze nad nią rok, dwa, trzy, to napisałbym lepszą – mówił
Uważany jest za twórcę tzw. literatury chłopskiej – podejmującej problematykę tożsamości wsi i jej mieszkańców w czasach historycznych przemian. Pisarz w jednym z wywiadów powiedział, że kultura wiejska zawiera w sobie wieczne wartości ludzkiej egzystencji i najbardziej uniwersalne siły pozwalające na kształtowanie własnego losu – uprawianie ziemi, budowanie domu, przekazywanie tradycji rodzinnej. Wielokrotnie powtarzał, że polskiej kultury chłopskiej właściwie już nie ma, a on sam opisuje świat, który niemal na naszych oczach, w ciągu ostatniego półwiecza, przeminął.
Wiesław Myśliwski urodził się 25 marca 1932 r. w Dwikozach koło Sandomierza w Świętokrzyskiem. Po ukończeniu studiów polonistycznych na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim pracował w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej. W latach 1975–1990 kierował redakcją kwartalnika "Regiony", redagował także dwutygodnik "Sycyna". Debiutował w 1967 r. powieścią "Nagi sad", w której opowiedział o swoim ojcu.
Apostrof LIVE - Spotkanie z Wiesławem Myśliwskim
Seria wybitnych powieści Wiesława Myśliwskiego
Konflikt między tożsamością odziedziczoną i pożądaną ukazał w powieści "Pałac" (1970) oraz dramacie "Klucznik" (1978). Najobszerniejszą epopeją chłopskiego losu w twórczości pisarza okazała się powieść "Kamień na kamieniu" (1984). Kolejna książka, "Widnokrąg" (1996), jest zapisem wspomnień z dzieciństwa głównego bohatera, któremu autor nadał wiele własnych cech. W "Traktacie o łuskaniu fasoli" (2006) przedstawił wymianę myśli dwóch bohaterów, stawiając wiele egzystencjalnych pytań.
Pisarz słynął z tego, że pracował bardzo powoli. Kolejne powieści publikował średnio co 10 lat. Pomysł na "Traktat o łuskaniu fasoli" pisarz nosił w sobie przez 40 lat, jak wyznał po opublikowaniu powieści.
"Na dobrą sprawę o żadnej książce nie mógłbym powiedzieć, że ją ostatecznie skończyłem. Książkę można pisać bez końca. I może tak powinno się robić" - wyznał pisarz w jednym z wywiadów.
Wiesław Myśliwski | W powiększeniu
Wiesław Myśliwski: pracuję nad prostotą języka
Był literackim samotnikiem, nie należał do żadnych grup literackich. Jego proza tworzy w polskiej literaturze zupełnie oddzielny świat. Sam próbował wyjaśnić to faktem, że jego pisanie nawiązuje do pozaliterackich tradycji posługiwania się mową.
"Moje doświadczenie pisarskie zawdzięczam najbardziej mojemu kontaktowi z językiem w kulturze chłopskiej, której już nie ma, a która uformowała jeszcze mój pierwszy świat (...). Słowo miało moc sprawczą, zaklinało nieszczęścia, przez sny i wyobraźnię ustanawiało rzeczywistość, obłaskawiało śmierć" – mówił w 2009 roku, odbierając doktorat honoris causa Uniwersytetu Opolskiego.
Podkreślał, że jego pisarskim credo jest prostota. "Kiedy siadam do pisania, chciałbym zapomnieć o wszystkich książkach, jakie przeczytałem, całej tej literaturze" – mówił na spotkaniu z czytelnikami w Warszawie po ukazaniu się "Ucha igielnego" w 2019 roku.
Przyznał wówczas, że najbardziej pracuje nad językiem swoich powieści. "Uważam, że literatura jest niczym więcej, jak sztuką języka. To język ustanawia literacki świat książki, jaki język – taki świat. Pracuję nad prostotą języka. To jest najtrudniejszy wymóg, jaki stawia literatura – prosty język, żeby sensy, które łatwo by się powiedziało, łatwo podało w języku zintelektualizowanym, wyrazić w sposób najprostszy. A to jest możliwe, bo język polski, według mojego wieloletniego doświadczenia, jest językiem wielkich możliwości. Tylko że mówiąc prawdę, my nie znamy już języka polskiego, mówimy coraz gorszym językiem, coraz bardziej skąpym, ograniczonym" – narzekał pisarz.
"Pisarz, który wniósł do polskiej literatury wspaniały język swoich dzieł"
W rozmowie z PAP tłumacz, eseista i były prezes polskiego PEN ClubuAdam Pomorski ocenił, że "odejście Myśliwskiego jest zamknięciem dużego rozdziału dziejów polskiej kultury". – Odszedł pisarz, który wniósł do polskiej literatury wspaniały język swoich dzieł, ale także człowiek, który miał świadomość ciągłości literatury polskiej od człowieka, którego uznawał za niedościgłego mistrza, mianowicie od Jana Kochanowskiego – powiedział. Pomorski zastrzegł, że nie jest to miara tzw. literatury wiejskiej czy chłopskiej, z którą autor "Kamienia na kamieniu" był potocznie kojarzony. - To jest coś znacznie głębszego – dodał.
Zaznaczył także, że jeżeli szukać źródeł tradycji literackiej i kontekstu dzieła Myśliwskiego, to warto sięgnąć – choćby przez zadomowienie w Sandomierzu i w Sandomierszczyźnie – także do Jarosława Iwaszkiewicza.
- Ten sen dziejowy, który za sprawą "Czerwonych tarcz" Iwaszkiewicza pojawił się w polskiej literaturze, i jednocześnie to spojrzenie na historię Polski i Europy, a także kultury europejskiej i polskiej z punktu widzenia prowincji, gdzie trwanie prowincji staje się kryterium oceny tej kultury, jest wspólnym punktem Myśliwskiego i Iwaszkiewicza – podkreślił Adam Pomorski.
– Oczywiście dojrzałe dzieła obu pisarzy rozchodzą się w odmiennych kierunkach, ale ten punkt wspólny – jak wspólny Sandomierz – jest rzeczywiście istotny – dodał.
Pomorski zaznaczył również, że przesłanie prozy Myśliwskiego jest egzystencjalne. – Uważam przede wszystkim, że te dwa elementy – sięgająca Kochanowskiego tradycja kultury polskiej i spojrzenie historyczne z punktu widzenia trwania prowincji życia – są w twórczości Myśliwskiego charakterystyczne – podkreślił Pomorski.
Źródło: PAP
