Kilka dni temu Rafał Brzoska kolejny raz wyraził oburzenie, że na Facebooku wyświetlane są fałszywe reklamy oparte na jego wizerunku. Pokazał nowy przykład takiej reklamy (o jego rzekomym zatrzymaniu przez policję) oraz skrytykował czwórkę menedżerów z władz Meta Platforms w Polsce, wytykając im brak reakcji na jego sygnały (we wpisie dodał linki do ich profili na LinkedIn).
W reakcji Meta poinformowała, że usunęła treści wskazane przez szefa InPostu, oraz zapewniła, że inwestuje w zwalczanie oszukańczych reklam. Jednocześnie skrytykowała biznesmena za publiczne wymienienie z nazwiska jej pracowników. – Publiczne wymienianie z nazwiska i atakowanie naszych pracowników w sieci zagraża ich bezpieczeństwu i w żaden sposób nie przyczyni się do rozwiązania problemu – podkreślił koncern. Pod wpływem tych wydarzeń Brzoska ruszył z akcją społeczną 150 proc., o czym opowiedział w wywiadzie dla Wirtualnemedia.pl.
Sprawa stała się gorącym tematem w debacie publicznej. Jednak temat nie jest nowy - fałszywe reklamy z wizerunkami Rafała Brzoski i jego partnerki Omeny Mensah pojawiają się na Facebooku oraz Instagramie co najmniej od 2024 r. Materiały kierowały m.in. do oszukańczych ofert inwestycyjnych. W przypadku Mensah rozpowszechniano również nieprawdziwe informacje o jej śmierci, pobiciu przez partnera lub zatrzymaniu przez policję.
W sierpniu 2024 r. para uzyskała zabezpieczenie wydane przez prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Meta miała czasowo blokować reklamy wykorzystujące dane i wizerunki Brzoski oraz Mensah. Koncern początkowo zaskarżył decyzje UODO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ale w marcu 2025 r. wycofał skargi. Postępowania zostały w konsekwencji umorzone.
My z kolei zapytaliśmy, jakie działania w tej sprawie podjął Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Okazuje się, że problem scammerskich reklam w mediach społecznościowych, których celem jest wyłudzenie pieniędzy lub danych użytkowników, jest tej instytucji dobrze znany. Dotyczy to również reklam wykorzystujących bezprawnie wizerunki celebrytów, dziennikarzy czy innych znanych osób.
– Już w maju 2024 r. prezes UOKiK wszczął postępowanie wyjaśniające, w którym sprawdziliśmy m.in. mechanizmy publikowania reklam na platformach Mety i to, czy spółka rzeczywiście robi wystarczająco dużo, żeby zapobiegać pojawianiu się treści służących oszukiwaniu konsumentów – informuje biuro prasowe UOKiK.
Analizowano również przepisy Aktu o usługach cyfrowych (DSA) i podział kompetencji pomiędzy krajowymi organami a Komisją Europejską.
UOKiK wskazywał na możliwe naruszenia DSA
W toku postępowania UOKiK zgromadził obszerny materiał dowodowy. W ocenie Urzędu mógł on świadczyć o naruszeniu przez Metę kilku przepisów DSA.
Pierwszy zarzut dotyczył art. 16 ust. 6 DSA. UOKiK wskazywał na prawdopodobny brak należytej staranności przy rozpatrywaniu zgłoszeń użytkowników dotyczących oszukańczych reklam. Chodziło m.in. o przypadki, w których reklamy nie były usuwane mimo zgłoszeń, a użytkownicy nie otrzymywali odpowiedzi na wszystkie przekazane przez siebie zgłoszenia.
Drugi obszar dotyczył art. 35 ust. 1 DSA, czyli obowiązku stosowania przez bardzo duże platformy internetowe rozsądnych, proporcjonalnych i skutecznych środków ograniczających ryzyka systemowe. UOKiK miał zastrzeżenia m.in. do skuteczności egzekwowania warunków korzystania z usług, procedur związanych z publikacją reklam, narzędzi służących do ich weryfikacji oraz systemu weryfikacji reklamodawców, który – zdaniem Urzędu – mógł być stosunkowo łatwy do obejścia.
Trzeci obszar zastrzeżeń dotyczył art. 39 DSA i nieprawidłowości związanych z Biblioteką reklam Mety.
Na tym etapie UOKiK nie mógł jednak sam prowadzić dalszego postępowania dotyczącego tych systemowych praktyk. Facebook i Instagram mają bowiem status bardzo dużych platform internetowych (VLOP), a DSA to właśnie Komisji Europejskiej przyznaje wyłączne kompetencje do nadzorowania przestrzegania przez takie platformy określonych obowiązków. W związku z tym w czerwcu 2025 r. UOKiK przekazał swoje ustalenia Brukseli.
Urząd przekazał sprawę Komisji Europejskiej
– Nie zakończyliśmy naszych działań dlatego, że problem zniknął albo uznaliśmy go za nieistotny. Zakończyliśmy je dlatego, że unijne przepisy wskazują, kto ma w tej sprawie uprawnienia do działania – Komisja Europejska – podkreśla biuro prasowe UOKiK.
Urząd zwraca uwagę na zasadę pełnej harmonizacji przewidzianą w DSA. Według niej państwa członkowskie nie powinny ustanawiać dodatkowych krajowych wymogów w obszarach wyczerpująco uregulowanych przez unijne rozporządzenie.
W przypadku Mety znaczenie ma również jej struktura organizacyjna. Jeżeli Komisja Europejska nie prowadziłaby postępowania, kompetencje wynikające z DSA mogłyby należeć do właściwego organu państwa członkowskiego, w którym przedsiębiorca ma główne miejsce działalności. W przypadku spółki Meta Platforms Ireland Ltd. byłaby to Irlandia.
– Nie możemy natomiast zastępować Komisji w postępowaniach, do których prowadzenia unijne przepisy nie dają nam podstawy prawnej – podkreśla UOKiK.
Komisja już prowadzi postępowanie wobec Mety
Komisja Europejska prowadzi obecnie formalne postępowanie wobec Mety na podstawie DSA. Obejmuje ono m.in. podejrzenie niewystarczającego przeciwdziałania rozpowszechnianiu wprowadzających w błąd reklam na Facebooku i Instagramie. UOKiK przekazuje Komisji informacje istotne dla prowadzonego postępowania i znów zwraca uwagę na sprawę scamerskich reklam.
– Widzimy jednak, że problem nie znika. Dlatego będziemy dziś ponownie kontaktować się z Komisją Europejską, zwracając uwagę na jego narastającą skalę i potrzebę przyspieszenia działań – informuje UOKiK.
Urząd zaznacza jednocześnie, że DSA nie odbiera mu wszystkich kompetencji wobec Mety. Tam, gdzie zastosowanie mają krajowe przepisy, UOKiK prowadzi własne postępowania.
UOKiK prowadzi inne sprawy dotyczące Mety
Jednym z nich jest postępowanie dotyczące sposobu kontaktowania się konsumentów z Metą. W lutym 2026 r. prezes UOKiK postawił spółce zarzuty związane z sytuacjami, w których użytkownik traci dostęp do konta lub konto zostaje przejęte, a znalezienie skutecznego kanału kontaktu z platformą jest bardzo trudne.
UOKiK podkreśla, że ta sprawa nie wynika z naruszenia DSA. Dotyczy przepisów ustawy o ochronie praw konsumenta, w zakresie których Prezes Urzędu ma kompetencje do działania. Jeżeli zarzuty się potwierdzą, Mecie może grozić kara sięgająca 10 proc. rocznego obrotu.
Urząd prowadzi także od października 2024 r. postępowanie wyjaśniające dotyczące zmiany sposobu prezentowania przez Facebook odnośników do treści prasowych. UOKiK sprawdza, czy działania Mety mogły prowadzić do nadużywania pozycji rynkowej i ograniczania konkurencji.
125 sygnałów od użytkowników
Skala problemów użytkowników związanych z Metą znajduje również odzwierciedlenie w zgłoszeniach kierowanych do UOKiK.
Od 1 stycznia 2025 r. do Urzędu wpłynęło 125 sygnałów dotyczących działalności Mety. Około 90 proc. z nich dotyczy blokady lub utraty dostępu do kont na Facebooku i Instagramie. Część zgłoszeń nie ma jednak charakteru konsumenckiego, ponieważ odnosi się do kont firmowych wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej.
