Jesteś z branży mediów, marketingu i PR? Obserwuj nas na LinkedIn.
Jak przekazał instytut, zgłoszenia te zostały zebrane przez zespół monitoringu od 7 do 10 listopada. – Wciąż dostajemy nowe zgłoszenia od obywateli i instytucji, jednak duża część z nich okazuje się już wcześniej zaraportowana do platformy – przekazała PAP rzeczniczka NASK Paulina Zywar.
Wcześniej Ministerstwo Cyfryzacji informowało, że tylko do niedzieli NASK zgłosił ponad 2 tys. kont rozpowszechniających fałszywe narracje. Wśród nich znajdowały się boty działające w sposób zautomatyzowany i publikujące treści w różnych językach, głównie polskim, angielskim, francuskim i niderlandzkim. Analitycy zidentyfikowali również kilkadziesiąt kont posługujących się językiem rosyjskim lub zawierających w nazwie profilu bądź opisie cyrylicę albo odniesienia do Federacji Rosyjskiej.
Istotną rolę w rozpowszechnianiu dezinformacji dotyczącej strzelaniny w Krakowie odegrały materiały tworzone lub modyfikowane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. W internecie pojawiały się m.in. grafiki przedstawiane jako "wyostrzone przez AI" zdjęcia, które miały rzekomo ujawniać szczegółowy wizerunek napastnika oraz symbole i emblematy znajdujące się na jego ubraniu.
AI użyta do dezinformacji ws. zamachu w Krakowie
W jednym z przypadków autorzy dezinformacji przerobili zdjęcie napastnika opublikowane na Facebooku, dodając na jego kurtce naszywkę z symbolem trzech strzał, kojarzonym z ruchem antyfaszystowskim. W rzeczywistości na oryginalnym zdjęciu nie było takiego symbolu. Inne grafiki zmodyfikowane z wykorzystaniem AI przedstawiały rzekomy wizerunek napastnika z dodatkowymi naszywkami lub emblematami na ubraniu. W niektórych przypadkach zmieniano nawet pozy osób widocznych na zdjęciach.
Jak wyjaśnił NASK w jednej ze swoich analiz, z materiałów o niskiej rozdzielczości, silnej kompresji czy rozmytych fragmentach nie da się odzyskać szczegółów, których nie zarejestrowano na oryginalnym obrazie.
"Generatywne systemy AI mogą jedynie oszacować, jakie szczegóły mogły znajdować się w danym miejscu, uzupełniając obraz elementami wyglądającymi wiarygodnie, takimi jak litery, kontury, tekstury czy fragmenty tła" – czytamy w analizie.
Na platformach społecznościowych rozpowszechniano również wygenerowaną z wykorzystaniem sztucznej inteligencji grafikę przedstawiającą ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego, który miał rzekomo ściskać dłoń sprawcy ataku w Krakowie.
W rzeczywistości obraz został zmanipulowany. PAP potwierdziła wykorzystanie sztucznej inteligencji na podstawie analizy narzędziem SynthID, która wykazała ingerencję AI.
Grafikę przygotowano na podstawie autentycznego zdjęcia, na którym obok ministra znajdował się Krzysztof Kucicki, kandydat do Rady Dzielnicy Białołęka m.st. Warszawy w 2024 r. Oryginalną fotografię Kucicki opublikował na swoim profilu na Facebooku 24 kwietnia 2024 r. Rzeczniczka MSWiA Karolina Gałecka poinformowała, że sprawa zmanipulowanego zdjęcia zostanie skierowana do prokuratury.
W sieci pojawiła się także wygenerowana przez AI grafika przedstawiająca zamaskowanego mężczyznę w mundurze z naszywką w barwach Ukrainy, na tle polskiego godła. Autorzy dezinformacji twierdzili, że opublikowany na Telegramie obraz przedstawia sprawcę ataku w Krakowie. "Dzięki tato za broń" – głosił podpis towarzyszący grafice.
W rzeczywistości obraz został wygenerowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, co wykazała analiza narzędziem SynthID. Według ukraińskiego Centrum Komunikacji Strategicznej i Bezpieczeństwa Informacyjnego (CSCIS) grafika uzyskała co najmniej 10 mln wyświetleń na platformach społecznościowych w ciągu 48 godzin.
Część dezinformujących narracji miała na celu przypisanie napastnikowi określonych poglądów politycznych. W internecie rozpowszechniano m.in. zdjęcie z demonstracji poparcia dla uchodźców, na którym miał rzekomo znajdować się sprawca strzelaniny. Widoczny na fotografii mężczyzna trzymał transparent z napisem "Solidarnie z ludźmi w drodze. Refugees Welcome".
Zdjęcie najprawdopodobniej pochodziło z Łódzkiego Marszu Antyrasistowskiego, który odbył się w marcu br. Przedstawiony na nim mężczyzna nie był jednak sprawcą ataku. Dziennikarzom Konkret24 udało się skontaktować z osobą widoczną na fotografii, która potwierdziła swój udział w demonstracji.
Fejkowe wpisy o sprawcy i policjantach
W sieci pojawiały się również materiały sugerujące związki napastnika z Prawem i Sprawiedliwością. Jedna z rozpowszechnianych fotografii przedstawiała rzeczywistego sprawcę strzelaniny stojącego obok mężczyzny, którego fałszywie przedstawiano jako działacza PiS.
Zdjęcie wykonano podczas finału IV Wojewódzkiego Konkursu Wiedzy Normalizacyjnej, w którym późniejszy sprawca ataku zajął piąte miejsce. Towarzyszący mu mężczyzna nie był jednak działaczem żadnej partii politycznej, lecz pracownikiem Polskiego Komitetu Normalizacyjnego. Potwierdził to w rozmowie z portalem Demagog Wojciech Mazurek, zastępca dyrektora Wydziału Spraw Zewnętrznych PKN.
Pierwsze fałszywe informacje dotyczące zamachu zaczęły pojawiać się w internecie już bezpośrednio po ataku. Jedna z narracji sugerowała, że na miejscu zdarzenia nie było policji lub że funkcjonariusze podjęli interwencję z opóźnieniem.
Doniesienia te zdementowała małopolska policja na platformie X. "Dementujemy informacje o późnej reakcji Policji. Funkcjonariusze rozpoczęli interwencję NATYCHMIAST. Pierwszy patrol rozpoczął działania już 23 sekundy po zgłoszeniu" – przekazano w komunikacie.
Minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński poinformował natomiast, że policjanci oddali pierwsze strzały w kierunku napastnika po trzech minutach od zgłoszenia.
Kilka godzin po zamachu w internecie zaczęły krążyć również doniesienia o rzekomym drugim napastniku, który miał znajdować się na dachu kościoła Mariackiego w Krakowie. Udostępniane nagrania rzeczywiście przedstawiały interwencję służb próbujących zidentyfikować osobę przebywającą na dachu świątyni. Jak wyjaśniła później małopolska policja, reakcję funkcjonariuszy wywołał jednak ksiądz, który wyszedł na taras kościoła.
Fałszywe informacje dotyczące sprawcy ataku dementował również wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz. We wpisie na platformie X podkreślił, że napastnik nie był ani nie jest żołnierzem Wojska Polskiego.
Ministerstwo Cyfryzacji ostrzegało ponadto przed teoriami spiskowymi, według których zamach miał zostać zaplanowany przez polski rząd przy udziale Unii Europejskiej. Inne narracje sugerowały, że strzelanina została zorganizowana w celu doprowadzenia do odwołania Marszu Niepodległości.
Te ostatnie doniesienia zdementował w niedzielę na platformie X premier Donald Tusk. "Nikt nie zamierza zakazać marszu Niepodległości. Spekulacje w tej sprawie to zwykła dezinformacja" – napisał.
Zainteresowanie zamachem wykorzystywano również do zdobywania popularności w mediach społecznościowych. W sobotę jeden z użytkowników platformy X opublikował zrzuty ekranu przedstawiające zdjęcia z instagramowego profilu mężczyzny, który miał być rzekomo bratem sprawcy ataku. Wpis uzyskał niemal 2 mln wyświetleń.
Później mężczyzna podający się za brata napastnika poinformował na Instagramie, że cała sytuacja była "prowokacją zagranicznych blogerów, którzy chcieli zdobyć popularność".
Do ataku doszło w sobotę na Rynku Głównym w Krakowie. 24-letni mężczyzna wjechał samochodem na płytę rynku, a następnie otworzył ogień z broni automatycznej do przypadkowych osób. Zginęło sześć osób, a 16 zostało rannych, w tym dwóch policjantów. Ranny został również sprawca ataku, który zmarł w szpitalu w poniedziałek nad ranem.
W mieszkaniu rodziny napastnika w Ostrowcu Świętokrzyskim policjanci znaleźli ciała trzech członków jego najbliższej rodziny.
źródło: PAP
