Głos znanego lektora w reklamie oczyszczalni ścieków. Zapadł wyrok sądu

Jesteś z branży mediów, marketingu i PR? Obserwuj nas na LinkedIn.

W piątek, 13 listopada, Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok w precedensowej sprawie dotyczącej wykorzystania przez firmę JFC Polska syntetycznego głosu łudząco podobnego do głosu Jarosława Łukomskiego, jednego z najbardziej rozpoznawalnych polskich lektorów filmowych. Nagrania powstały bez wiedzy i zgody artysty i zostały wykorzystane w reklamach przydomowych oczyszczalni ścieków.

Jak podaje Polska Agencja Prasowa, sąd uznał, że sporne materiały mają charakter deepfake, czyli treści wygenerowanych za pomocą sztucznej inteligencji, które naśladują głos lub wizerunek konkretnej osoby.

Wyrok ogłosiła sędzia Sylwia Wit vel Wilk z Wydziału Własności Intelektualnej Sądu Okręgowego w Warszawie. Sąd w większości przychylił się do argumentacji Łukomskiego i jego pełnomocników.

JFC Polska została zobowiązana do usunięcia materiałów reklamowych wykorzystujących głos lektora oraz zaprzestania ich używania w przyszłości. Firma musi również opublikować przeprosiny: przez 45 dni na swoim profilu na Facebooku, przez 14 dni na stronie internetowej oraz na portalu Wirtualnemedia.pl.

Ponadto sąd zasądził na rzecz Łukomskiego 30 tys. zł zadośćuczynienia wraz z odsetkami oraz ponad 17 tys. zł rekompensaty. Spółka ma też pokryć koszty procesu. Przyznane kwoty są jednak niższe od tych, których domagał się lektor. W pozwie żądał on 50 tys. zł zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych i 102 tys. zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej spółki. Sąd uzasadnił niższe świadczenia m.in. wątpliwościami dotyczącymi sposobu wyceny strat poniesionych przez artystę.

W trakcie procesu istotną rolę odegrały opinie biegłych analizujących podobieństwo głosu z reklam do głosu Łukomskiego. Powołany przez sąd ekspert uznał, że "z punktu widzenia percepcji przeciętnego odbiorcy oba głosy należy uznać za wyraźnie (łudząco) podobne".

Jak relacjonuje PAP, sędzia podkreśliła w uzasadnieniu, że w przypadku materiałów typu deepfake kluczowe jest to, czy odbiorca może uznać wygenerowaną wypowiedź za rzeczywistą wypowiedź osoby, której głos został odtworzony.

– Głos, jako narzędzie identyfikacji powoda, został stworzony przez sztuczną inteligencję i wykorzystany przez przypisanie powodowi wypowiedzi, których nie wygłosił – wskazała sędzia Sylwia Wit vel Wilk, cytowana przez PAP.

Sąd uznał, że głos stanowi dobro osobiste podlegające ochronie prawnej, niezależnie od rozpoznawalności jego właściciela. Nie podzielił tym samym argumentacji pełnomocników Łukomskiego, którzy podnosili, że artysta dysponuje szczególnie rozpoznawalnym "głosem premium".

Sędzia zaznaczyła również, że sztuczna inteligencja może powodować szkody materialne i niematerialne, zarówno dla poszczególnych osób, jak i całego społeczeństwa. Podobne rozstrzygnięcia zapadały już wcześniej m.in. w Niemczech.

Podczas piątkowej rozprawy sąd przesłuchał pracownika JFC Polska odpowiedzialnego za przygotowanie spornych reklam. Jak informuje serwis PolscyLektorzy.pl, świadek zeznał, że do stworzenia nagrań wykorzystał narzędzie firmy ElevenLabs, specjalizującej się w generowaniu i klonowaniu głosu za pomocą sztucznej inteligencji.

Według relacji PAP grafik wyjaśnił, że korzystał z biblioteki dostępnych głosów AI, a następnie modyfikował je na potrzeby reklam, zmieniając m.in. tempo mówienia i sposób wyrażania emocji. Narzędzia służyły mu do przygotowywania nagrań w różnych językach, m.in. polskim, czeskim, słowackim i węgierskim.

Samo wykorzystanie platformy ElevenLabs nie przesądza jednak, w jaki sposób powstał model głosu użyty w reklamach ani czy do jego stworzenia wykorzystano bez zgody nagrania Łukomskiego.

Przedstawiciele lektora zapowiadają jednak dalsze działania. Tomasz Bartos, założyciel banku głosów Mikrofonika, który wspierał artystę podczas procesu, poinformował o zamiarze podjęcia kroków prawnych wobec ElevenLabs.

– Z tego miejsca, zarówno jako Mikrofonika, jak i przedstawiciel Jarosława Łukomskiego, zapowiadam podjęcie kroków prawnych przeciwko tej platformie – oświadczył Bartos po ogłoszeniu wyroku.

Wezwał również firmę do ujawnienia danych dotyczących sposobów przetwarzania cyfrowych głosów twórców. Zdaniem przedstawicieli Mikrofoniki problem może dotyczyć znacznie większej liczby artystów.

W trakcie postępowania JFC Polska podważała ustalenia dotyczące podobieństwa głosów. Jak informowały wcześniej Wirtualnemedia.pl, opinia biegłego była jednym z kluczowych elementów sporu.

Pozwana firma przedstawiła prywatną ekspertyzę liczącą 422 strony. Jej autor kwestionował metodologię części badań i wskazywał, że podobieństwo barwy dwóch głosów nie musi oznaczać, iż jeden z nich został skopiowany z nagrań konkretnej osoby.

– Szanujemy pracę lektorów. Oczekujemy tylko, że wyrok zapadnie na podstawie rzetelnej opinii biegłego – mówił przed ostatnią rozprawą Mirosław Majewski, prezes JFC Polska, cytowany przez "Super Biznes".

Po ogłoszeniu wyroku pełnomocnicy pozwanej spółki przekazali PAP, że skonsultują z klientem ewentualne dalsze kroki prawne.

Sam Jarosław Łukomski nie krył zadowolenia z rozstrzygnięcia. W rozmowie z PAP ocenił, że precedensowy wyrok może wpłynąć na sposób korzystania z głosów profesjonalnych lektorów w przyszłości.

– Jak sądzę, nikt nie waży się sięgnąć po głos kogoś, kto wykonuje zawód taki jak mój albo podobny bez zawahania i zapytania tej osoby, czy wolno, ile to będzie kosztowało, i nie informując, o jakie treści chodzi – powiedział Łukomski.

Z kolei Tomasz Bartos przyznał, że chociaż przedstawiciele lektora są zadowoleni z zasadniczej części rozstrzygnięcia, mają zastrzeżenia do zasądzonych kwot.

– Nie jesteśmy zadowoleni z finansowego aspektu orzeczenia, ale to nie jest w tej sprawie najważniejsze – podkreślił, zapowiadając analizę tej części wyroku po otrzymaniu pisemnego uzasadnienia.

Sprawa Łukomskiego może mieć istotne znaczenie dla rynku reklamowego, studiów nagraniowych, lektorów i aktorów dubbingowych. Rozstrzygnięcie wskazuje, że wykorzystanie wygenerowanego przez AI głosu identyfikowanego z konkretną osobą może naruszać jej dobra osobiste, nawet jeśli nie wykorzystano oryginalnego nagrania jej wypowiedzi.

Wyrok jest nieprawomocny.