Nazwano ich "sektą", oni wolą "melodiowiczów". Tak wygląda fandom "Jakiej to melodii?"

"Kolonie dla dorosłych" – tak o zlotach melodiowiczów mówi Andrzej Lenartowicz, wielokrotny uczestnik "Jaka to melodia?". Fani programu TVP ściągają z różnych części świata. Spotykają się na całe weekendy kilka razy w roku, w tym w Burzeninie (w pobliżu Sieradza) na dużym zlocie. Śpiewają, biorą udział w konkursach muzycznych. Ale i grają w planszówki, tenisa czy piłkę nożną.

Za tymi zjazdami nie stoi ani Telewizja Polska, ani producent teleturnieju. To sami uczestnicy organizują spotkania i pokrywają ich koszty. Na zloty przyjeżdżają nie tylko weterani programu, ale i widzowie, miłośnicy muzyki z rodzinami.

Zaczęło się jeszcze przed epoką Facebooka – od internetowego forum, na którym uczestnicy wymieniali się informacjami i listami utworów. Pierwsze spotkanie odbyło się w okolicach 2006-2007 roku. Z czasem społeczność przeniosła się do mediów społecznościowych, ale internetowe kontakty szybko przestały jej wystarczać.

– Jest dużo wydarzeń muzycznych, konkursów, karaoke i wspólnego śpiewania. Nazywam te spotkania "koloniami dla dorosłych", bo najważniejsza jest zabawa i integracja. Gramy też w tenisa, piłkę nożną i planszówki. Spotykamy się na cały weekend. Mamy swoje mniejsze grupy, ale też wiele aktywności organizowanych dla wszystkich – opowiada Andrzej Lenartowicz.

Tomasz Bednarek po raz pierwszy pojawił się w "Jakiej to melodii?" 5 grudnia 2007 roku. Do tej pory wystąpił w 37 odcinkach. Impulsem do zgłoszenia była nie tylko chęć sprawdzenia swojej wiedzy muzycznej. Chciał też zobaczyć telewizję od kulis.

Początkowo sądził, że muzykę w studiu wykonuje na żywo orkiestra. Na miejscu zobaczył jednak telebim i przekonał się, jak program powstaje od strony technicznej. Z czasem udział w teleturnieju zaczął traktować jak sport. Problemy zdrowotne ograniczyły jego aktywność fizyczną, dlatego to właśnie ta muzyczna rywalizacja stała się dla niego sposobem na sprawdzanie własnych możliwości.

Szybko zrozumiał, że sama pasja i odsłuchiwanie muzyki nie wystarczą. Zaczął budować bazę utworów. Początkowo liczyła około 2,5 tys. piosenek, później – dzięki współpracy z innym uczestnikiem – rozrosła się do około 6 tys. Na przygotowania poświęcił kilka tysięcy godzin.

– Trzeba było nauczyć się pokory. Zrozumiałem, że jeśli chcę osiągać dobre wyniki, muszę bardzo dużo pracować. Produkcja dodaje nowe utwory, zmieniają się aranżacje, a w programie liczy się również refleks. Można znać piosenkę, ale przeciwnik naciśnie przycisk odrobinę szybciej – mówi Bednarek.

Jego cztery ostatnie występy kończyły się wygraną w wysokości 1,1 tys. zł. Ale to go nie zniechęca. Chciałby jeszcze sięgnąć po główną nagrodę. Łącznie w programie wygrał około 210 tys. zł oraz samochód.

Pierwsza duża wypłata – około 36 tys. zł po odliczeniu podatku – przyszła w 2010 roku. Część pieniędzy przeznaczył na keyboard. Finansował też podróże i wyjazdy na wydarzenia sportowe. Telewizyjnej rozpoznawalności nie próbował jednak przekładać na reklamy czy działalność influencerską.

Andrzej Lenartowicz zadebiutował w programie w 2012 roku, zaraz po ukończeniu 18 lat. Do tej pory wystąpił w 22 odcinkach. Po raz pierwszy pomyślał o udziale jeszcze jako nastolatek. Oglądał teleturniej i zauważał, że potrafi rozpoznać coraz więcej utworów. Postanowił zgłosić się, gdy tylko pozwoli mu na to wiek.

Pierwszy wynik nie był imponujący: wygrał 330 zł. Pomyślał, że musi przygotować się lepiej. Zaczął nagrywać odcinki i wielokrotnie słuchać programowych aranżacji. Śledził też nowości emitowane przez największe stacje radiowe. Założył, że popularne piosenki prędzej czy później trafią do teleturnieju.

– Jestem, jak sam to określam, zwierzęciem rywalizacyjnym. Skoro za pierwszym razem nie osiągnąłem satysfakcjonującego rezultatu, chciałem się poprawić. Wiedziałem, że stać mnie na więcej. Ważna była również motywacja finansowa. Z perspektywy studenta 10 tys. zł za wygrany finał stanowiło naprawdę znaczącą kwotę – przyznaje.

Wygrał dwa finały – w 2015 i 2025 roku. Łączną wartość zdobytych nagród, wśród których były dwa samochody, szacuje na powyżej 300 tys. zł. Dzięki pierwszej dużej wygranej kupił mieszkanie.

Dziesięć lat później nominalna wartość nagród była podobna, ale ich realne znaczenie już inne. Lenartowicz zwraca uwagę, że w 2015 roku, jako student, otrzymał pieniądze, które rzeczywiście zmieniły jego sytuację. Wygraną z 2025 roku przeznaczył przede wszystkim na inwestycje.

Zawodowo zarządza projektami finansowymi, a wcześniej pracował jako trener personalny. Z muzyką nie jest związany profesjonalnie. W obu sferach odnajduje jednak ten sam element: potrzebę osiągania wyniku.

Do teleturnieju wielokrotnie wraca się z różnych powodów. Dla jednych są nimi pieniądze, dla innych emocje związane z obecnością w studiu, możliwość pokazania się przed kamerą albo potrzeba poprawienia wcześniejszego wyniku. Lenartowicz podkreśla jednak, że dla wielu zawodników równie istotne są rozwijana przez lata pasja muzyczna i relacje z innymi uczestnikami.

Sam częścią społeczności poczuł się po zwycięstwie w finale roku w 2015 roku. Zaczęli odzywać się do niego inni zawodnicy. Później do internetowych kontaktów doszły spotkania na żywo. W pierwszym zlocie uczestniczył około 2017–2018 roku.

– Najważniejszą rzeczą, jaką przyniosła mi "Jaka to melodia?", są przyjaźnie, ponieważ tego nie można kupić. Powstały naprawdę bliskie relacje. Na moim przyszłorocznym weselu będą również osoby poznane dzięki programowi – mówi Lenartowicz.

Podobne historie opowiada Tomasz Bednarek. Wśród osób poznanych dzięki "Jakiej to melodii?" są rodzice dwojga jego chrześniaków. Bywał na ślubach innych uczestników, grywał na organizowanych przez nich uroczystościach jako DJ. Kiedy obchodził czterdzieste urodziny, prawie połowę zaproszonych gości stanowiły osoby związane z teleturniejem.

To pokazuje skalę zjawiska, które dawno przestało ograniczać się do spotkań w studiu. Uczestnicy rywalizują przed kamerami, ale poza planem pomagają sobie w przygotowaniach, wymieniają się wiedzą i wspólnie ćwiczą.

Określenie "melodiowicze" zostało rozpowszechnione przez Roberta Janowskiego, który prowadzi teleturniej od początku jego emisji, czyli od 1997 roku. Miał ponad 6 lat przerwy – od 2018 do 2014 roku. Sezon 2018/19 był prowadzony przez Norberta "Norbiego" Dudziuka, a pozostałe przez Rafała Brzozowskiego.

– Program ma "melodię" w swojej nazwie i przecież o tę melodię chodzi w tej rywalizacji, stąd naturalne przezwisko "melodiowiczów". To przecież program muzyczny, nie mogło być inaczej – mówi Janowski.

Bednarek zaznacza, że uczestnicy niekoniecznie sami od początku tak siebie nazywali. Określenie było mocniej związane z prowadzącym, a dopiero później zaczęło funkcjonować szerzej jako nazwa środowiska skupionego wokół teleturnieju.

Zdaniem dr Sylwii Galanciak z Zakładu Pedagogiki Medialnej na Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, własna nazwa ma duże znaczenie dla tworzenia grupowej tożsamości. Pozwala ludziom rozpoznać "swoich", buduje wspólny język i symbolicznie wyznacza granice społeczności. Widz przestaje być wówczas wyłącznie częścią anonimowej publiczności. Może poczuć, że należy do grupy, która ma własną historię i pamięć.

Podobnie ocenia to prof. Małgorzata Lisowska-Magdziarz. Jej zdaniem praktyki podejmowane przez fanów "Jakiej to melodii?" pozwalają uznać tę społeczność za fandom.

– Skoro swoje fandomy mają gry, a nawet zestawy zabawek, na przykład klocki Lego, to teleturniej emitowany od wielu lat również może mieć własną społeczność wielbicieli. Biorąc pod uwagę praktyki podejmowane przez fanów "Jakiej to melodii?", w sensie definicyjnym mamy do czynienia z fandomem – wyjaśnia medioznawczyni.

"Jaka to melodia?" jest emitowana od 1997 roku. Przez większość tego czasu widzowie spotykali się z programem o podobnej porze, w znajomej scenografii i według dobrze znanych reguł. Zmieniali się uczestnicy i piosenki, ale konstrukcja teleturnieju pozostawała rozpoznawalna.

Program od lat zajmuje stałe miejsce w popołudniowej ramówce Jedynki. Obecnie premierowe odcinki są emitowane od poniedziałku do piątku o godz. 17.25, a wydania weekendowe o godz. 18.40. Regularność sprawia, że teleturniej wpisuje się w rytm dnia widzów i może być odbierany niemal jak codzienny rytuał.

Niezmienny pozostaje również podstawowy schemat gry. Troje zawodników rozpoznaje tytuły utworów na podstawie krótkich fragmentów melodii. Rywalizacja składa się z czterech rund, a najlepszy uczestnik przechodzi do finału, w którym ma 30 sekund na odgadnięcie siedmiu piosenek. Towarzyszą temu charakterystyczne elementy widowiska: stanowiska graczy z przyciskami, podświetlane pulpity, muzyczna oprawa, występy zaproszonych artystów oraz prowadzący, który rozmawia z zawodnikami i zwraca się bezpośrednio do widzów.

Choć scenografia była przez lata odświeżana, zachowywała podobną telewizyjną gramatykę – intensywne światła, błyszczącą podłogę, wyraźnie wyeksponowane stanowiska uczestników i przestrzeń przeznaczoną na występy muzyczne. Dzięki temu widz po kilku sekundach wie, jaki program ogląda i jakiego rodzaju emocji może się spodziewać.

Dr Sylwia Galanciak tłumaczy, że właśnie powtarzalność i rytualizacja są jednymi z podstawowych mechanizmów budowania przywiązania do programu.

– Powtarzalność w telewizji nie musi oznaczać monotonii. Może dawać widzowi poczucie bezpieczeństwa i kontroli nad sytuacją. Stała jest forma, a zmieniają się ludzie, pytania i emocje. Pora emisji dodatkowo wpisuje program w rytm codzienności. Można powiedzieć, że program "przychodzi" do widza o określonej godzinie, podobnie jak inne codzienne albo cotygodniowe rytuały – zauważa Galanciak.

Widz zna zasady, może odpowiadać razem z zawodnikami, porównywać swoją wiedzę i próbować rozpoznać utwór przed osobami stojącymi przy pulpitach. Dzięki temu nie pozostaje jedynie biernym odbiorcą. Wchodzi w grę, mimo że siedzi przed telewizorem.

Galanciak zwraca też uwagę na powracających zawodników. Większość uczestników teleturniejów pojawia się na ekranie tylko raz. Osoba, która wraca po raz kolejny, przestaje być anonimowa. Widz pamięta jej wcześniejsze wyniki i chce śledzić dalsze losy. Rekordziści tworzą historię oraz swoistą mitologię programu. Pozostają reprezentantami publiczności, ale jednocześnie stają się częścią świata telewizji.

W budowaniu przywiązania szczególna rola przypada gospodarzowi programu. Zmiany prowadzących były dla programu momentami próby. W 2018 roku TVP przejęła kontrolę nad realizacją formatu, a produkcją wykonawczą zajęła się ZPR Media. Wprowadzono nową scenografię, oprawę graficzną oraz zmienioną formułę weekendowych wydań. Janowski nie zgodził się kontynuować współpracy na nowych zasadach.

Odejście osoby kojarzonej z teleturniejem przez ponad dwie dekady wywołało silne emocje. Nie oznaczało jednak rozpadu społeczności. Uczestnicy występowali także w okresie, kiedy gospodarzami byli Norbi czy Brzozowski.

Bednarek przyznaje, że początkowo trudno mu było zaakceptować Norbiego. Dopiero spotkanie poza kamerami zmieniło jego ocenę. Rafała Brzozowskiego również wspomina pozytywnie. Prowadzący pojawił się na jednym ze zlotów uczestników, słuchał ich uwag i pytał o możliwe zmiany w zasadach. Jedna z nich została później wprowadzona.

Lenartowicz podkreśla z kolei, że podczas gry koncentruje się przede wszystkim na rywalizacji, dlatego osoba prowadzącego nie wpływa znacząco na jego wynik. Wie jednak, że dla bardziej zestresowanych zawodników życzliwość gospodarza może mieć ogromne znaczenie.

– Największe grono fanów ma prawdopodobnie Robert Janowski, ponieważ najdłużej prowadził program i jest z nim najmocniej kojarzony. Z mojego doświadczenia wynika, że jest człowiekiem bardzo empatycznym. Dla osób, które potrzebują wsparcia, rozmowa z Robertem przed nagraniem oraz jego zachowanie w trakcie programu mogą być naprawdę ważne – mówi Lenartowicz.

Zdaniem prof. Lisowskiej-Magdziarz wieloletni prowadzący może stać się dla widza kimś w rodzaju znajomego, który regularnie pojawia się w jego domu.

Janowski mówi, że więź z uczestnikami i widzami jest dla niego nieodłączną częścią programu. – Zdaję sobie sprawę, jak ważną częścią ich życia stał się program, bo oprócz kilku lat przerwy prowadzę go od początku. Można powiedzieć, że dorastaliśmy razem. Ten teleturniej jest ważną częścią życia nas wszystkich – podkreśla.

Po odejściu Janowskiego część uczestników i widzów publicznie okazywała mu wsparcie. Prowadzący przyznaje, że miało to dla niego ogromne znaczenie. – Zrozumiałem wtedy, że tak jak oni są ważni dla mnie, tak i ja znaczę dużo dla nich. Jesteśmy melodiową rodziną – mówi.

Kiedy po sześciu latach otrzymał propozycję powrotu, głos widzów i "melodiowiczów" był – jak zaznacza – najważniejszy. Ich akceptacja pomagała mu zarówno w chwili odejścia, jak i przed ponownym wejściem do studia.

Prof. Lisowska-Magdziarz porównuje powrót wieloletniego gospodarza do ponownego pojawienia się ulubionego kuzyna, który przez kilka lat przebywał na emigracji. Część widzów zdążyła już zaakceptować nowych prowadzących, ale dla innych Janowski pozostawał symbolem programu.

W ostatnich latach prezenter zaczął też pojawiać się na zlotach uczestników. Sam prostuje jednak, że nie były to jego pierwsze kontakty z tą społecznością. – Faktycznie od kilku lat zaznaczam sobie ten dzień w kalendarzu na czerwono. Jestem bardzo zajęty i nie zawsze udawało się być na zlocie. Czasem widywaliśmy się gdzieś w Warszawie, w przerwie między moimi zajęciami. To zawsze chodziło tylko o czas, nigdy o dystans – wyjaśnia Janowski.

Podczas ostatnich zlotów nie ograniczał się do roli gościa. Brał udział w wydarzeniach muzycznych i sportowych. Lenartowicz grał z nim w tenisa. Uczestnicy liczą, że prowadzący pojawi się również na kolejnych spotkaniach.

Słowo "sekta" pojawiło się w medialnej opowieści o uczestnikach w 2018 roku, w czasie konfliktu wokół zmiany formuły programu i odejścia Roberta Janowskiego. "Super Express" opisał wtedy wielokrotnie wracających zawodników właśnie w ten sposób. Twierdził również – powołując się na anonimowe źródło – że część uczestników miała wcześniej otrzymywać bazę piosenek.

Robert i Monika Janowscy stanowczo temu zaprzeczyli. Prowadzący publicznie bronił zawodników, podkreślając ich pasję, pracę i przywiązanie do programu. Andrzej Lenartowicz pamięta przede wszystkim medialne nagłówki. – Traktowałem to ze śmiechem. Nie odbierałem takich określeń poważnie – mówi.

Badaczki fandomów reagują bardziej stanowczo. Prof. Lisowska-Magdziarz uważa określanie tej społeczności mianem "sekty" za obraźliwe. Jej zdaniem demonizowanie aktywnych fanów ma długą historię i wiąże się między innymi z przekonaniem, że popularne formy rozrywki są mniej wartościowe od kultury uznawanej za elitarną.

Fani "Jakiej to melodii?" gromadzą wiedzę o programie, archiwizują materiały i ćwiczą rozpoznawanie muzyki. Wymieniają się informacjami, wspólnie przygotowują się do kolejnych występów i zachowują fragment historii telewizji, który w przyszłości może zainteresować badaczy. Zdaniem medioznawczyni jest to działalność kreatywna i wiedzotwórcza, a nie powód do podejrzliwości.

– Jeżeli określone produkty kultury dostarczają ludziom pozytywnych emocji, pomagają im czuć się mniej samotnymi i pozwalają rozwijać kompetencje kulturowe, trudno oceniać to negatywnie. W obrębie takiej zbiorowości ludzie uczą się zarówno dzięki programowi, jak i wiedzy gromadzonej przez pozostałych członków społeczności – mówi prof. Lisowska-Magdziarz.

Podstawowa różnica jest jeszcze prostsza. Sekta wymaga wyłączności, lojalności i podporządkowania dobra jednostki interesowi grupy. Fandom nie stawia takich warunków. Ta sama osoba może jednocześnie interesować się "Jaką to melodią?", Sherlockiem Holmesem i "Bridgertonami". W świecie fanów funkcjonuje nawet pojęcie multifandomu, oznaczające równoczesne zaangażowanie w kilka różnych obszarów kultury.

Więź z prowadzącym ma jednak także drugą stronę. Dr Galanciak zauważa, że wieloletnia obecność tej samej osoby w domach widzów może zacierać granicę między relacją medialną a prywatną. Prowadzący zwraca się bezpośrednio do kamery, przez co odbiorca może odnosić wrażenie kontaktu "twarzą w twarz". Zdecydowana większość rozumie umowność tej relacji, ale zdarzają się osoby, które mają z tym trudność.

Robert Janowski przez lata mierzył się ze stalkingiem ze strony kobiety początkowo przedstawianej jako jego fanka. Sam nie łączy jednak tej historii ani z "Jaką to melodią?", ani z popularnością.

– To jest osoba chora i tak też zawsze była przeze mnie traktowana. Jest teraz na leczeniu i wierzę, że wyzdrowieje. Nie łączę tego z popularnością. Granice są potrzebne tylko wtedy, kiedy ma się do czynienia ze świadomym złym zachowaniem. Choroba nim nie jest. To zaburzenie, które wymaga leczenia. Nie wpłynęło to na moje zaufanie do ludzi. Jestem wciąż otwarty na innych, na fanów. Bez nich zawodowo nie istnieję – podkreśla.

W sezonie 2017/2018, ostatnim przed pierwszym odejściem Janowskiego, "Jaką to melodię?" oglądało średnio 1,86 mln osób. W kolejnym sezonie, prowadzonym przez Norbiego, średnia widownia premierowych odcinków wynosiła 1,49 mln. Od stycznia do początku kwietnia 2024 roku program przyciągał średnio 946 tys. widzów.

W sezonie 2025/2026 "Jaka to melodia?" przyciągała średnio około 800 tys. widzów. Nieco większą publiczność miały wydania weekendowe, choć w dni powszednie teleturniej osiągał wyższe udziały w rynku. Najlepsze wyniki program zanotował w styczniu, gdy oglądało go blisko milion osób. Dane te pokazują, że mimo zmian zachodzących na rynku telewizyjnym format nadal ma liczną i stabilną widownię.

Spadek jest wyraźny, ale nie dotyczy wyłącznie tego teleturnieju. Widzowie mają dziś do wyboru setki kanałów, platformy streamingowe, serwisy wideo i media społecznościowe. Telewizja linearna nie skupia już publiczności w takiej skali jak dwie dekady temu.

Lenartowicz uważa, że fenomen teleturniejów opiera się na możliwości obserwowania zwykłych ludzi. Widz nie tylko śledzi ich wynik, ale i odpowiada razem z nimi. Sprawdza własną wiedzę. Program można oglądać wspólnie z rodziną, zamieniając odcinek w domową rywalizację.

Teleturniej nie jest natomiast najlepszą drogą do kariery influencerskiej. Zdaniem Lenartowicza w "Jakiej to melodii?" trudno zaistnieć dzięki samemu charakterowi lub efektownej wypowiedzi. Aby pozostać na ekranie dłużej, trzeba wygrywać, a więc wykazać się wiedzą, refleksem i przygotowaniem. Sam po swoich sukcesach nie otrzymał propozycji reklamowych.

Bednarek wskazuje jeszcze jeden powód trwałości programu: muzykę rozumieją różne pokolenia. Starsi widzowie znają zasady, pamiętają dawne przeboje i mogą śledzić rywalizację razem z dziećmi czy wnukami. Program uruchamia również wspomnienia – piosenki kojarzą się z konkretnymi ludźmi, wydarzeniami i etapami życia.

Dr Galanciak określa "Jaką to melodię?" przykładem marki telewizyjnej, której znaczenie wykracza poza bieżące wyniki oglądalności. Program zgromadził kapitał w postaci pamięci widzów, rozpoznawalnych postaci, własnych rytuałów, języka i relacji funkcjonujących również poza ekranem.

Sama liczba odbiorców nie pokaże, że uczestnicy zostają przyjaciółmi, zapraszają się na wesela, zostają rodzicami chrzestnymi swoich dzieci i po kilkunastu latach ponownie spotykają się w studiu. Nie zmierzy też tysięcy godzin poświęconych na poznawanie muzyki ani emocji towarzyszących powrotowi prowadzącego.