PAP wytyka luki w rządowej ustawie. "Anachroniczny model corocznej dotacji"

Przygotowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego projekt nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji zakłada likwidację abonamentu radiowo-telewizyjnego. Zamiast niego Telewizja Polska, Polskie Radio i rozgłośnie regionalne otrzymywałyby z budżetu 2,5 mld zł, uzupełnione o waloryzację inflacyjną.

Zgodnie z projektem, Rada Mediów Narodowych zostałaby zlikwidowana. Jednoosobowe zarządy spółek mediów publicznych powołałaby na 5 lat Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Do KRRiT, zarządów i rad nadzorczych spółek mediów publicznych mogłyby trafić tylko osoby, które w ciągu ostatnich 5 lat nie należały do partii, a w ciągu 10 lat nie pełniły żadnej funkcji partyjnej, ani nie kandydowały w wyborach.

Kandydaci musieliby przedstawić rekomendacje organizacji pozarządowych. Kończąca się jesienią 2028 roku kadencja KRRiT zostałaby automatycznie skrócona. Czterech członków nowej Rady powołałby Sejm, trzech prezydent i dwóch Senat. Łącznie Rada miałaby 9 członków, co dwa lata dochodziłoby do wymiany jednej trzeciej składu. Spółki mediów publicznych byłyby w likwidacji do czasu wejścia w życie nowej ustawy.

Nowelizacja ma wdrożyć do polskiego porządku prawnego zapisy obowiązującego od 2024 roku Europejskiego aktu o wolności mediów (EMFA),

Polska Agencja Prasowa w ramach konsultacji publicznych projektu zwróciła uwagę, że w świetle proponowanych przepisów nie została uznana za dostawcę publicznej usługi medialnej. Zgodnie z EMFA taki dostawca oznacza "dostawcę usług medialnych, któremu powierzono realizację misji publicznej na mocy prawa krajowego i który otrzymuje krajowe środki publiczne na realizację takiej misji".

PAP zwraca uwagę, że w unijnych przepisach nie sprecyzowano, że musi być to nadawca radiowy, telewizyjny czy podmiot dostarczający treści pisane. – Motywy rozporządzenia podkreślają, że o statusie publicznego dostawcy usług medialnych decyduje rzeczywisty charakter zadań i źródeł finansowania, a nie formalna kwalifikacja przyjęta w prawie krajowym – zaznacza spółka w swoim stanowisku.

Podkreśla, że "jako podmiot realizujący ustawowo określoną misję publiczną, działający w interesie publicznym i finansowany ze środków publicznych, zdaje się w pełni podlegać reżimowi art. 5 EMFA, w tym obowiązkowi zapewnienia skutecznych, systemowych gwarancji niezależności redakcyjnej i instytucjonalnej od władzy wykonawczej".

Według PAP autorzy rządowego projektu przyjęli błędne postrzeganie rynku, oparte na konstytucyjnej odrębności prasy (art. 54ust. 2 Konstytucji RP). – EMFA, chroniąc prywatnych wydawców przed nadmierną ingerencją państwa, jednocześnie w art. 2 pkt 1 wprost włącza publikacje prasowe do zakresu pojęcia "usług medialnych". Neutralność technologiczna rozporządzenia powoduje, że brak nadzoru KRRiT nie ma znaczenia dla oceny statusu podmiotowego PAP na gruncie prawa UE".

W projekcie nie wskazano źródeł finansowania Polskiej Agencji Państwowej, natomiast określono, że członków jej zarządu i rady nadzorczej będą obowiązywać analogiczne zasady odrębności od obszaru polityki jak w przypadku osób z władz nadawców publicznych.

Przy czym – jak zauważa Polska Agencja Prasowa – zasady wyboru członków władz są nieco inne. W przypadku nadawców publicznych ostateczne decyzje ma podejmować Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, a w przypadku PAP – minister kultury.

Według PAP w takiej sytuacji zaplanowane mechanizmy konkursowe (z udziałem organizacji pozarządowych) będą pozorne. – Jeśli – jak wynika z uzasadnienia – projektodawca zakłada, że PAP nie podlega rygorom EMFA, to wprowadzanie skomplikowanych procedur konkursowych z udziałem strony społecznej wydaje się merytorycznie nieuzasadnione. Jeśli natomiast uznamy, że PAP jest dostawcą publicznej usługi medialnej, to pozostawienie ostatecznego głosu decyzyjnego w rękach członka rządu może być interpretowane jako rozwiązanie nie w pełni realizujące unijny wymóg izolacji mediów publicznych od wpływów politycznych – skomentowała firma.

Zwróciła też uwagę, że na mocy nowelizacji o ile u nadawców publicznych rady programowe mają mieć realny wpływ na kluczowe decyzje, o tyle w PAP taka rada ma być wyłącznie organem doradczym.

– W tym świetle propozycja dołączenia dwóch przedstawicieli Rady – nominowanych przez Ministra – do komisji konkursowej na członków zarządu wydaje się rozwiązaniem o charakterze głównie symbolicznym – uważa PAP.

– Skoro projektodawca nie zdecydował się na wyposażenie Rady Programowej PAP w realne kompetencje nadzorcze lub chroniące pion redakcyjny, jej udział w procesie konkursowym nie stanowi wystarczającej bariery przed wpływem czynników zewnętrznych na zarząd spółki. Brak wzmocnienia statusu Rady, przy jednoczesnym utrzymaniu decyzyjności Ministra w sprawach personalnych, utrwala model nadzoru, który w kontekście art. 5 EMFA może być postrzegany jako niewystarczający dla zapewnienia pełnej niezależności Agencji o tak istotnym znaczeniu dla Państw – dodaje.

Ponadto PAP zaznacza, że nowelizacja wprowadza "stabilny, wieloletni mechanizm finansowania wyłącznie dla spółek publicznego radia i telewizji", zaś w przypadku agencji "utrzymany zostaje anachroniczny model corocznej dotacji podmiotowej".

Firma wylicza, że takie rozwiązanie "nie zapewnia niezbędnej przewidywalności finansowej (wymóg art. 5 ust. 3 EMFA); uniemożliwia planowanie inwestycji technologicznych (AI, transformacja cyfrowa); osłabia faktyczną niezależność Agencji poprzez mechanizm doraźnego kształtowania budżetu przez władzę wykonawczą".

Nie podoba jej się równie to, że w proponowanych przepisach nie ujęto, jak w związku obecnymi realiami zmieniła się misja publiczna PAP. Wskazuje takie wyzwania jak zwalczanie dezinformacji i przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym, bezpieczeństwo informacyjne państwa w nowej sytuacji geopolitycznej oraz transformacja technologiczna mediów i rola PAP w międzynarodowym obiegu informacji.

Polska Agencja Prasowa uważa, że przepisy dotyczące jej władz niepotrzebnie zostały włączone do nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji. Podkreśla, że "jako jedyna publiczna agencja prasowa w Polsce, posiada odmienny model biznesowy, inne funkcje w architekturze państwa oraz specyficzny krąg odbiorców (B2B/B2G), co odróżnia ją od nadawców radiowych i telewizyjnych".

Z drugiej strony zwraca uwagę, że w ogóle nie wspomniano o niej w uzasadnieniu do nowelizacji. I przestrzega przed skutkami nowych przepisów.

– 1. Dalsze rozmycie statusu ustrojowego PAP – traktowanie Agencji jako "dodatku" do spółek medialnych sankcjonuje jej marginalizację. 2. Niespójność legislacyjna – próba uregulowania statusu PAP za pomocą "punktowych wrzutek" legislacyjnych w ustawie nowelizującej publiczną radiofonię i telewizję uniemożliwia stworzenie czytelnych ram prawnych dla jej funkcjonowania – opisuje.

PAP proponuje, żeby dotyczące niej decyzje wyłączyć z nowelizacji. Ocenia, że projekt przepisów w obecnym kształcie "nie rozwiązuje zasadniczych problemów Agencji, utrwalając jej marginalizację i niejasną pozycję prawną, co w obecnej sytuacji geopolitycznej oraz wobec potencjalnej kluczowej roli Agencji w zwalczaniu dezinformacji i zachowaniu ładu informacyjnego Państwa, należy uznać za szczególnie niepożądane".

– Naszym zdaniem, co anonsowaliśmy już w kontaktach z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zasadne jest przygotowanie nowej, kompleksowej ustawy o Polskiej Agencji Prasowej, która w sposób kompleksowy i autonomiczny ureguluje jej status, wprowadzi nowoczesny model zarządzania, zapewni stabilne finansowanie oraz na nowo zdefiniuje misję publiczną, czyniąc z PAP nowoczesny i niezależny filar bezpieczeństwa informacyjnego Państwa – wskazuje.

I podkreśla, że jest gotowa do współpracy przy przygotowywaniu kształtu takich przepisów.

Jak szczegółowo opisywaliśmy, w 2024 roku przychody Polskiej Agencji Prasowej wyniosły 65,67 mln zł, o 0,1 proc. więcej niż przed rokiem.

Strata operacyjna pogłębiła się z 3,55 do 7,7 mln zł, strata brutto – z 2,15 do 5,56 mln zł, natomiast przy spadku kwoty podatku dochodowego z 1,55 do -2,74 mln zł strata netto zmalała z 3,7 do 2,83 mln.

PAP zatrudniała średnio 407 osób, o 11 więcej niż przed rokiem. Liczba dziennikarzy wzrosła z 282 do 289, a pozostałych pracowników – ze 114 do 118.