W poniedziałek w Przemyślu odbyła się wspólna konferencja prezydentów Polski i Węgier. Po jej zakończeniu Karol Nawrocki ruszył w stronę wyjścia – w planach miał już podróż do Budapesztu i spotkanie z Viktorem Orbanem. To właśnie wtedy padło pytanie, które odwróciło uwagę od całego wydarzenia.
Reporter TVN24 Mateusz Półchłopek zapytał prezydenta Polski o relacje węgierskiego premiera z Władimirem Putinem. Nawrocki zatrzymał się, zawrócił i w ostrym tonie odpowiedział: – O co pan chce spytać? Pan nie słuchał konferencji prasowej? (…) Pan redaktor się ogarnie i słucha, co mówi prezydent Polski – powiedział, wskazując dziennikarza palcem. Po chwili dodał: – Władimir Putin to zbrodniarz, rozumie pan redaktor? Do widzenia.
Nagranie szybko zaczęło funkcjonować w przestrzeni publicznej jako symbol stylu komunikacji prezydenta.
– Uwieczniona przez operatorów chwila z mówiącym coś do prezydenta rzecznikiem tuż przed "atakiem", mogła służyć zarówno namysłowi i kalkulacji, jak i być wypełniona wzbierającymi emocjami, które ostatecznie nie pozwoliły Karolowi Nawrockiemu zachować się "po prezydencku" – analizuje Rafał Czechowski, CEO & founder w Imago PR.
Jak mówi, niezależnie od natury impulsu, który prezydenta uruchomił, z pewnością jednym z celów głowy państwa, kiedy ruszał w kierunku dziennikarza, było podkreślenie dystansu względem Putina – widać tak prezydent zinterpretował pytanie reportera TVN.
– Odniósłbym to jednak do intencji, ale raczej już nie do formy wypowiedzi Karola Nawrockiego. Ta bowiem, zarówno w treści słownej, jak i w rozbudowanej warstwie pozawerbalnej była mocno nacechowana emocjonalnie. Agresywne nastawienie do dziennikarza dało się wyraźnie usłyszeć i zobaczyć. Niezależnie od tego, kiedy ta emocja powstała, jej manifestacja prowadzi do wniosku o słabej samokontroli prezydenta. A nigdy nie jest dobra wiadomość – ocenia ekspert.
Sieć reaguje, dziennikarze komentują
Według analiz Res Futury zaistniała sytuacja wygenerowała około 9 mln zasięgu w mediach społecznościowych. Reakcje były wyraźnie spolaryzowane – większość komentujących krytykowała prezydenta za emocjonalność i brak standardów. Ale duża grupa odbiorców uznała jego zachowanie za dowód stanowczości. Ten podział dobrze widać także w komentarzach środowiska dziennikarskiego.
Mateusz Półchłopek przyznał, że reakcja prezydenta była dla niego czymś bezprecedensowym. Podkreślał też, że w swojej wieloletniej pracy nie spotkał się z tak emocjonalnym zachowaniem polityka, zwłaszcza prezydenta, przypominając jednocześnie, że "rolą dziennikarzy jest zadawanie pytań".
W podobnym tonie wypowiadali się inni komentatorzy. Michał Kolanko z "Rzeczpospolitej" ocenił, że sytuacja wyglądała "fatalnie" i była – jak mówił – "ewidentną utratą kontroli przez prezydenta". A to – jego zdaniem – może świadczyć o szczególnej wrażliwości na poruszony temat.
Patryk Michalski z TVN24+ zwracał uwagę, że zamiast merytorycznej odpowiedzi pojawiła się emocjonalna reakcja – "ważne pytanie i brak odpowiedzi" – co, jak sugerował, bywa efektem braku argumentów. Kamil Dziubka z Onetu z kolei podkreślał, że sytuacja dobrze pokazuje różnicę między siłą a agresją, mówiąc wprost: "tak się nie buduje autorytetu".
Ekspertka: emocje nie tłumaczą przekroczenia granicy
Prof. ucz. dr hab. Monika Kaczmarek-Śliwińska z Uniwersytetu Warszawskiego, doradczyni i trenerka w obszarze budowy wizerunku i relacji z mediami, interpretuje to zdarzenie znacznie szerzej – jako przykład naruszenia standardów komunikacyjnych na najwyższym szczeblu. Jej zdaniem zachowanie prezydenta było nieadekwatne do pełnionej funkcji i trudno je usprawiedliwiać emocjami.
– W żadnym wypadku osoba, którą określamy mianem głowy państwa, nie powinna zachowywać się w tak skandaliczny sposób – podkreśla Kaczmarek-Śliwińska.
Jak dodaje, w języku potocznym takie zachowanie określa się jako "pozbawione szacunku, pełne pogardy i agresji albo, mówiąc wprost, chamskie", a już samo zestawienie tych określeń z urzędem prezydenta pokazuje, że granica została przekroczona.
Nie są dla niej zrozumiałe emocje i brak kultury prezydenta w tej sytuacji. Ekspertka zwraca uwagę, że pytanie dziennikarza było uzasadnione i potrzebne. W jej ocenie w obecnej sytuacji geopolitycznej kwestie relacji z Rosją powinny być stale podnoszone.
– To konkretne pytanie dziennikarze powinni zadawać na każdej konferencji prasowej – zaznacza, dodając, że są to sprawy "na wagę stabilnej Europy i naszego bezpieczeństwa".
Jednocześnie Monika Kaczmarek-Śliwińska nie spodziewa się, by incydent znacząco zmienił układ sympatii politycznych. Jak tłumaczy, reakcje będą zgodne z wcześniejszymi podziałami – przeciwnicy utwierdzą się w krytyce, a zwolennicy mogą odbierać zachowanie jako przejaw siły.
Zwolennicy będą patrzeć z rosnącym zachwytem na siłę, moc i power Nawrockiego.
Strategia emocji i logika polaryzacji
Adam Mitura, CEO agencji InPlus Media, widzi w zachowaniu prezydenta element szerszego trendu w polityce. Jego zdaniem coraz częściej liderzy świadomie sięgają po ostrzejszy, bardziej bezpośredni język, by przyciągnąć uwagę i wyraźnie odróżnić się od przeciwników.
– W ostatnich latach obserwujemy globalny trend ‘zaostrzania’ komunikacji politycznej – mówi.
Każdy ma swojego Trumpa, na jakiego zasługuje. Zachowanie prezydenta Nawrockiego do złudzenia przypomina bowiem reakcję prezydenta USA na trudne pytania amerykańskich dziennikarzy, z tą jednak różnicą, że prezydent Nawrocki zachowuje w tych medialnych połajankach wyższą klasę.
W jego ocenie reakcja Nawrockiego wpisuje się w logikę spolaryzowanej sceny politycznej i narrację "my i oni", która dla części wyborców jest atrakcyjna.
Mitura tłumaczy, że taki styl może wzmacniać wizerunek autentyczności i stanowczości: – Narracja o niegrzecznym chłopcu z ulicy, który mówi wprost i nie boi się mediów, jest atrakcyjna dla części wyborców.
Jednocześnie ekspert wyraźnie zaznacza ograniczenia tej strategii. W jego ocenie krótkoterminowo może ona mobilizować twardy elektorat, ale w dłuższej perspektywie działa na niekorzyść.
– W szerszym elektoracie, zwłaszcza umiarkowanym, może to wywołać spadek zaufania i poczucie, że prezydent nie panuje nad emocjami – wskazuje, dodając, że w efekcie Karol Nawrocki może być postrzegany bardziej jako "buntownik niż mediator czy stabilizator polskiej polityki".
– Prezydent, który chce być postrzegany jako reprezentant wszystkich obywateli, powinien unikać komunikacji wykluczającej czy konfrontacyjnej – dodaje.
Prezydent pod presją – test kompetencji
Nasz rozmówca zwraca uwagę, że urząd prezydenta wymaga szczególnej dyscypliny komunikacyjnej, a granica między stanowczością a arogancją jest wyjątkowo cienka. W jego ocenie gesty i ton wypowiedzi mają tu kluczowe znaczenie, bo są odczytywane szerzej niż tylko w relacji z jednym dziennikarzem.
Jak podkreśla, wskazywanie palcem czy protekcjonalny ton mogą być interpretowane jako brak szacunku wobec opinii publicznej, a nie tylko wobec konkretnego rozmówcy. Jednocześnie zaznacza, że takie reakcje często są efektem kumulacji napięcia i presji.
– Problem w tym, że właśnie w takich momentach liderzy są oceniani najbardziej – podsumowuje Adam Mitura, wskazując, że umiejętność zachowania spokoju w sytuacji konfrontacyjnej jest jedną z kluczowych kompetencji przywódczych.
W ocenie Rafała Czechowskiego, obraz stojącego na podwyższeniu, mocno zbudowanego mężczyzny, przyjmującego konfrontacyjną pozę wobec stojącej znacznie niżej osoby i celującego w tę osobę palcem podczas ekspresyjnego wypowiadania słów wygląda jak zapowiedź czy wręcz groźba aktu fizycznej przemocy.
- Zapewne można przy tej okazji analizować wpływ neuronów lustrzanych widzów. Obserwacja takiego zachowania "wypada z kontekstu", staje się treścią sama w sobie. Z pewnością nie jest to rola, w której obsadzili Karola Nawrockiego jego wyborcy i zachowanie właściwe dla urzędnika publicznego, zwłaszcza tej rangi. Dla części widowni agresja w podobnych okolicznościach jest równoznaczna z okazaniem intelektualnej niższości, który to wniosek również trudno zaliczyć do korzyści wizerunkowych lokatora "dużego pałacu" - podsumowuje Rafał Czechowski.
Incydent w Przemyślu stał się czymś więcej niż jednorazową sytuacją – stał się testem stylu przywództwa. Z jednej strony wzmacnia obraz Karola Nawrockiego jako polityka bezpośredniego i konfrontacyjnego, z drugiej – rodzi pytania o jego zdolność do pełnienia roli arbitra i stabilizatora.
Jak pokazują reakcje ekspertów i odbiorców, ta sama sytuacja może być jednocześnie interpretowana jako dowód siły i jako sygnał utraty kontroli. A granica między tymi ocenami pozostaje cienka.
